Μας παρακολουθούν; Ας τους τρομάξουμε με λίγα νομικά

by

Big Brother is Watching Us

Ένα πρόσφατο περιστατικό που τράβηξε την προσοχή μου αξίζει ιδιαίτερης προσοχής. Κάποιος, προφανώς φοιτητής, αναφέρει στο φόρουμ ADSLGR.COM ότι στις 20-12-2006 έλαβε το ακόλουθο mail από τις υπηρεσίες του ΔΙΟΔΟΣ, του γνωστού κρατικού προγράμματος για φθηνή πρόσβαση των φοιτητών στο διαδίκτυο :

«Η υπηρεσία ενημέρωσης της δράσης ΔΙΟΔΟΣ σας αποστέλει την παρακάτω ειδοποίηση απο το οικείο ίδρυμα. Το Κέντρο Διαχείρισης Δικτύων του ΟΠΑ ενημερώθηκε για κατάχρηση των δικτυακών υπηρεσιών πρόσβασης στο Internet μέσω του προγράμματος ΔΙΟΔΟΣ από μέρους σας. Δεδομένου ότι τέτοιου τύπου δραστηριότητα μπορεί να εκθέσει νομικά το ίδρυμα, παρακαλούμε να φροντίσετε ώστε να μην επαναληφθεί παρόμοια χρήση».

Από το mail αυτό είναι σαφές ότι οι κινήσεις του φοιτητή αυτού αλλά και των φοιτητών γενικότερα που αποκτούν πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω του ΔΙΟΔΟΣ ελέγχονται. Επίσης ότι προβλέπεται διαδικασία ειδοποίησης του αντιστοίχου ΑΕΙ, εν προκειμένω του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΟΠΑ), από τον φορέα που καταγράφει τις κινήσεις των χρηστών και στη συνέχεια υποχρέωση του ΑΕΙ για ανάκληση στην «τάξη» του «ταραξία» χρήστη – φοιτητή μέχρι και πιθανή επιβολή κυρώσεων. Τα εύλογα ερωτήματα που δημιουργούνται είναι : είναι απόρρητη η ηλεκτρονική επικοινωνία μας; Και αν ναι, ποια τα δικαιώματά μας απέναντι σε αυτούς που μας ζητούν και τα ρέστα, αφού πρώτα παράνομα παρακολουθούν τι κάνουμε;

Οι κινήσεις μας μέσα στον κυβερνοχώρο αποτελούν κομμάτι του ιδιωτικού μας βίου και γι’ αυτό προστατεύονται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), το Σύνταγμα και το νόμο. Για περαιτέρω διασφάλιση, έχει συσταθεί ήδη από το 2003 η ανεξάρτητη Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ) http://www.adae.gr/ με κύρια αρμοδιότητα την προστασία του απορρήτου των επικοινωνιών και την επίβλεψη της διαδικασίας άρσης του.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Οποιουδήποτε είδους επικοινωνία μέσω του διαδικτύου καλύπτεται από την προστασία του απορρήτου επικοινωνιών (αρ. 4 Ν 3471/2006, αρ. 4 παρα 1ε ΠΔ 47/2005). Στην έννοια της επικοινωνίας περιλαμβάνεται τόσο το περιεχόμενο όσο και τα δεδομένα θέσης και χρέωσης.

Το απόρρητό των επικοινωνιών προστατεύεται από την ΕΣΔΑ. Συγκεκριμένα το άρθρο 8 ΕΣΔΑ ορίζει ότι (αγγ) :
« (1)Everyone has the right to respect for his private and family life, his home and his correspondence. (2) There shall be no interference by a public authority with the exercise of this right except such as is in accordance with the law and is necessary in a democratic society in the interests of national security, public safety or the economic well-being of the country, for the prevention of disorder or crime, for the protection of health or morals, or for the protection of the rights and freedoms of others». Υπάρχει πλούσια φιλελεύθερη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σχετικά με το απόρρητο και κάθε πολίτης μπορεί να καταφύγει στην περίπτωση που κρατικές αρχές παραβιάζουν τη Συνθήκη.

Το Ελληνικό Σύνταγμα παρέχει πολύ ευρύτερη προστασία. Σύμφωνα με το άρθρο 19 του Συντάγματος :
1. «Tο απόρρητο των επιστολών και της ελεύθερης ανταπόκρισης ή επικοινωνίας με οποιονδήποτε άλλο τρόπο είναι απόλυτα απαραβίαστο. Nόμος ορίζει τις εγγυήσεις υπό τις οποίες η δικαστική αρχή δεν δεσμεύεται από το απόρρητο για λόγους εθνικής ασφάλειας ή για διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων.
2. Νόμος ορίζει τα σχετικά με τη συγκρότηση, τη λειτουργία και τις αρμοδιότητες ανεξάρτητης αρχής που διασφαλίζει το απόρρητο της παραγράφου 1.
3. Απαγορεύεται η χρήση αποδεικτικών μέσων που έχουν αποκτηθεί κατά παράβαση του άρθρου αυτού και των άρθρων 9 και 9Α.»

Το παραπάνω άρθρο του Συντάγματος καθιερώνει το δικαίωμα στην προστασία του απορρήτου των επικοινωνιών. Το δικαίωμα στο απόρρητο αποτελεί έκφανση του δικαιώματος στην ιδιωτική ζωή (αρ. 9 Σ) έχει άμεση σχέση με το δικαίωμα στον πληροφοριακό αυτοκαθορισμό (αρ. 9Α Σ), ενώ εξειδικεύει το δικαίωμα στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας (αρ. 5 Σ). Καθιερώνεται ως απολύτως απαραβίαστο, πράγμα που σημαίνει ότι υπερτερεί σε περίπτωση σύγκρουσης με άλλα συνταγματικά δικαιώματα, όπως αυτό της ιδιοκτησίας. Η άρση του απορρήτου επιτρέπεται μόνο για στενά ορισμένους λόγους και μόνο με την τήρηση δεδομένης διαδικασίας.

Το παραπάνω άρθρο του Συντάγματος αναφέρει περιοριστικά ως μοναδικούς τέτοιους λόγους την εθνική ασφάλεια και τη διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων. Ο νομοθέτης, εξειδικεύοντας περισσότερο το Σύνταγμα, ορίζει ότι η άρση του απορρήτου είναι επιτρεπτή για τη διαπίστωση ορισμένων κακουργημάτων (αρ. 4 Ν 2225/1994), κανένα εκ των οποίων δε σχετίζεται με παραβίαση του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Σε περίπτωση που συντρέχει λόγος άρσης του απορρήτου, την άρση διατάζει με απόφασή του το αρμόδιο δικαστικό συμβούλιο και σε εξαιρετικά επείγουσες περιπτώσεις ο εισαγγελέας ή ο ανακριτής (αρ. 4 Ν 2225/1994). Την όλη διαδικασία εποπτεύει η ΑΔΑΕ για την αποφυγή τυχόν παρατυπιών (αρ 1, 6 Ν 3115/2003 και αρ.3, 4, 5 Ν 2225/1994). Επομένως, χωρίς απόφαση δικαστικής αρχής δε νοείται άρση του απορρήτου των επικοινωνιών και κάθε παρακολούθηση και καταγραφή των επικοινωνιών από ιδιώτες ή κρατικά όργανα χωρίς τήρηση της νομίμου οδού επισύρει σοβαρές αστικές, ποινικές και διοικητικές ευθύνες.

Η τελευταία παράγραφος του άρθρου 19 Σ απαγορεύει ρητά τη χρήση αποδεικτικών μέσων που αποκτήθηκαν κατά παράβαση του απορρήτου επικοινωνιών. Σχετικώς, το άρθρο 177 παρα 2 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας ορίζει ότι αποδεικτικά μέσα, που έχουν αποκτηθεί με αξιόποινες πράξεις ή μέσω αυτών, δεν λαμβάνονται υπόψη για την κήρυξη της ενοχής, την επιβολή ποινής ή τη λήψη μέτρων καταναγκασμού, εκτός εάν πρόκειται για κακουργήματα που απειλούνται με ποινή ισόβιας κάθειρξης και εκδοθεί για το ζήτημα αυτό ειδικά αιτιολογημένη απόφαση του δικαστηρίου.

Ως προς τους παροχείς πρόσβασης στο διαδίκτυο ο νόμος προβλέπει ότι επιτρέπεται σε αυτούς η καταγραφή των επικοινωνιών των χρηστών, εφόσον πρόκειται για τεχνικής φύσεως αποθήκευση, η οποία είναι αναγκαία για τη διαβίβαση της επικοινωνίας ή εφόσον γίνεται με μοναδικό σκοπό την παροχή αποδεικτικών στοιχείων εμπορικής συναλλαγής (αρ. 4 Ν 3471/2006). Η επεξεργασία δε των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που προκύπτουν από την ανωτέρω καταγραφή πρέπει να περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο μέτρο για την εξυπηρέτηση των σκοπών αυτής και να λήγει αμέσως αφότου αυτοί εκπληρωθούν (αρ. 5 – 7 του ίδιου νόμου).

Είναι προφανές ότι στην περίπτωση που συζητάμε η διαδικασία αυτή δεν ακολουθήθηκε. Επομένως κάποιοι παραβίασαν και παραβιάζουν συστηματικά το απόρρητο επικοινωνιών των χρηστών και αυτοί οι κάποιοι είναι γνωστοί στον αποστολέα του παραπάνω email. Μια καλή αντίδραση θα ήταν η ηλεκτρονική διαμαρτυρία με την αποστολή mail στους εμπλεκόμενους φορείς, ζητώντας εξηγήσεις και ευθύνες για την παρακολούθηση των κινήσεων των φοιτητών και απαιτώντας να ακολουθείται πάντα η νόμιμη οδός. Κάτι τέτοιο όμως δε φτάνει. Μια πιο δυναμική ενέργεια θα ήταν η μαζική απαίτηση να δοθεί η ταυτότητα των ανθρώπων και υπηρεσιών που διεξήγαγαν την παρακολούθηση των φοιτητών για την απόδοση ευθυνών. Σε περίπτωση που η υπηρεσία του πανεπιστημίου αρνηθεί να δώσει τα στοιχεία των παραβατών, ο υπεύθυνος της υπηρεσίας μπορεί να διωχθεί ποινικά για υπόθαλψη εγκληματία (Ποιν. Κωδ. Αρθρο 231).

Σε αυτούς λοιπόν που διαρκώς παρανομούν και επανακαθορίζουν τα όρια της νομιμότητας εις βάρος μας, προκειμένου να προστατέψουν τα φεουδαρχικά δικαιώματά τους στην πληροφορία και τα απίστευτα κέρδη τους, δε μπορούμε παρά να αντιδρούμε, αν θέλουμε να είμαστε αξιοπρεπείς και να διατηρούμε τις ελευθερίες μας.

Ωραίο άρθρο του διακεκριμένου καθηγητή Ι. Μανωλεδάκη για το θέμα.

Αρχή Προστασίας του Απορρήτου των Επικονωνιών

Advertisements

7 Σχόλια to “Μας παρακολουθούν; Ας τους τρομάξουμε με λίγα νομικά”

  1. raresteak Says:

    Στην Ελλάδα όπου διέπρεψε ο χαφιεδισμός και ο δοσιλογισμός, και όπου τα πανεπιστήμια συνεχίζουν να στεγάζουν σε θέσεις κλειδιά ανθρώπους της χούντας, δεν με εκπλήσει καθόλου το γεγονός. Φαντάζομαι ότι έτσι έχουν σκεφτεί και πολλοί φοιτητές που απείχαν από την δήθεν οικονομική σύνδεση μέσω του ΔΙΟΔΟΣ

  2. parafonos Says:

    Τώρα που σε βρήκα, αν κερνάς καφέ λέω να ξανάρθω 🙂
    Καλό βράδυ

  3. adamo Says:

    Από αυτό το mail και μόνο δεν προκύπτει με τίποτε το: «Από το mail αυτό είναι σαφές ότι οι κινήσεις του φοιτητή αυτού αλλά και των φοιτητών γενικότερα που αποκτούν πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω του ΔΙΟΔΟΣ ελέγχονται.» Μα με τίποτε.

    Αυτό που λείπει από το post σου είναι το πως ενημερώθηκε το NOC του ΟΠΑ για την «κατάχρηση» των πόρων του δικτύου. Αυτό θα εξηγούσε αν και σε ποιο βαθμό παρακολουθείται η κίνηση του φοιτητή ή όχι.

    Wild guess βασισμένο στην 15ετή εμπειρία μου από το network management: Ο κάθε χρήστης δεν είναι το κέντρο του κόσμου και τα δεδομένα (κίνησης) που παράγει είναι τόσα, ώστε εάν κάποιος κρατάει δεδομένα κίνησης για τους χρήστες που εξυπηρετεί, αυτά να είναι aggregate και όχι εξατομικευμένα.

  4. inlovewithlife Says:

    Προς αδαμό : από την εμπειρία μου από ιστορίες και ιδία εμπειρία από πανεπιστήμια του εξωτερικού, οι όροι πρόσβασης των φοιτητών είναι σαφώς πιο περιοριστικοί, πολλές διαδικτυακές εφαρμογές φιλτράρονται και κάποια πράγματα ελέγχονται.

    Από το ποστ μου δεν προκύπτει σίγουρα ποιος ενημέρωσε το ΟΠΑ, δηλαδή ποιος παρακολουθούσε τις κινήσεις του συγκεκριμένου φοιτητή, γιατί αυτό δεν είμαι σε θέση να το ξέρω. Θεωρώ σχεδόν σίγουρο ότι δεν είναι το ΟΠΑ, επειδή δεν έχει το ανθρώπινο δυναμικό να κάνει κάτι τέτοιο. Το σίγουρο όμως είναι ότι αυτός ο τρίτος που παρακολουθεί, παρανομεί, όπως επίσης σίγουρο είναι ότι την ταυτότητά του τη γνωρίζει το ΟΠΑ, αφού ενημερώθηκε από αυτόν.

    Προς παραφωνο : πέρνα όποτε θες, έχω σπέσιαλ ελληνικό.

  5. adamo Says:

    @inlovewithlife:
    Οπότε σκέψου το σενάριο: Κάποιο P2P ανταλλάσσει δεδομένα ανάμεσα σε ένα μηχάνημα που «ανήκει» στο ΟΠΑ (οι IP addresses που δίνει το ΔΙΟΔΟΣ είναι παραχωρημένες από κάθε Ίδρυμα για τους φοιτητές του). Ο απέναντι λοιπόν μπορεί να είναι είτε σε κάποιο άλλο Πανεπιστήμιο εκτός Ελλάδας (με τους περιοριστικούς όρους που έχεις υπ΄όψη σου) ή ακόμα να είναι ακόμα κάποιο «δόλωμα» από αυτά που βάζουν οι πληρωμένοι από την RIAA και την MPAA trackers για να σταματάνε την παράνομη διακίνηση υλικού. Ο τρίτος λοιπόν που παρακολουθεί μπορεί να βρίσκεται εκτός χώρας και να παρακολουθεί το άλλο end του P2P όχι αυτό του Έλληνα φοιτητή.

    Το εάν παρανομεί και με βάση ποιο δίκαιο κάποιος τέτοιος είναι open issue και εξαρτάται και από το τοπικό του δίκαιο. Φυσικά και η ταυτότητα του είναι γνωστή στο ΟΠΑ. Δεν θα κρίνω τις διαδικασίες (ούτε καν το τυπικό IMNSHO «για τα μάτια» τράβηγμα του αυτιού).

    Απλά το κείμενό σου δημιουργεί εντυπώσεις χωρίς να υπάρχουν όλα τα στοιχεία. Και χωρίς όλα τα στοιχεία, η εξαιρετική σου έρευνα στο νομικό ζήτημα πάει στράφι. Και φυσικά αυτό ισχύει για όσο δεν γνωρίζουμε την ταυτότητα του «καταγγέλοντος».

    @raresteak:
    Φαντάζομαι ότι έτσι έχουν σκεφτεί και πολλοί φοιτητές που απείχαν από την δήθεν οικονομική σύνδεση μέσω του ΔΙΟΔΟΣ

    Οι συνδέσεις του ΔΙΟΔΟΣ οφείλουν να είναι οικονομικότερες για λόγους που έχουν να κάνουν με το γεγονός πως ISP για τους φοιτητές είναι το ΕΔΕΤ με διευθυνσιοδότηση από το οικείο πανεπιστήμιο του φοιτητή. Οι πάροχοι πρακτικά ασχολούνται με ένα γραφειοκρατικό κομάτι (την συνδρομή του φοιτητή) γιατί α) το ΕΔΕΤ δεν έχει μηχανισμό και προσωπικό για μια τέτοια διαδικασία, β) οι πάροχοι την έχουν και γ) μετά το πέρας των σπουδών τους μένει ο πελάτης.

    Το γεγονός πως το ΔΙΟΔΟΣ έχει λίγους φοιτητές οφείλεται στο ότι: α) ξεκίνησε πολύ αργά (οπότε ήδη πολλοί φοιτητές είχαν ADSL από πάροχο) και β) δεν έχει γίνει πετυχημένο marketing της υπηρεσίας. Και αυτή είναι η επαγγελματική μου γνώμη.-

  6. imikrimarika Says:

    Για να γραφτείς στο Δίοδος πρέπει να αποδεχτείς κάποιο κείμενο, ολόκληρο κατεβατό . στο οποίο λέει ξεκάθαρα κατά τη γνώμη μου ότι σε παρακολουθούν.Δηλαδή υπάρχει κάποιος που να πιστεύει ότι το υπόλοιπο διαδίκτυο δεν παρακολουθείτε ανεξάρτητα του τι λέει οποιοσδήποτε νόμος?

  7. adamo Says:

    @imikrimarika:
    Σε αυτή τη συζήτηση σε αυτό το blog εάν υπάρχει κάποιος που ξέρει πως μπορεί να γίνει μια παρακολούθηση, αυτός είμαι εγώ. Γι’αυτό γενικές τοποθετήσεις σχετικά με το αν παρακολουθείται το διαδίκτυο είναι τουλάχιστον αστήρικτες.

    Έχετε υπ’οψη σας τι όγκο δεδομένων παράγει ένας χρήστης κατά τη διάρκεια της σύνδεσής του; Τι εξοπλισμός σε δίσκους, υπολογιστές, χώρο και ρεύμα χρειάζεται για να παρακολουθούνται όλοι οι χρήστες; Τι απαιτείται σε hardware και software ώστε αυτά τα δεδομένα να είναι χρήσιμα και να δίνουν αποτέλεσμα; Μιλάμε για ανέφικτα πράγματα εφόσον μιλάμε για μεγάλης κλίμακας παρακολούθηση για όλους του χρήστες (κάτι που είναι εξαιρετικά διαφορετικό από το να παρακολουθηθεί ένας μόνο χρήστης και για συγκεκριμένους λόγους).

    Και από ποιον και με τι κίνητρο να παρακολουθείται ή κίνηση των φοιτητών; Με τι στοιχεία; Γιατί το συγκεκριμένο αναφερόμενο email δεν αποτελεί στοιχείο, αποτελεί λογικό άλμα. Και εάν είναι τόσο φανερό πως το ΕΔΕΤ παρακολουθεί τους χρήστες, γιατί δεν τους τρομάζετε με μια καταγγελία στην ΑΔΑΕ;

    Θα ήθελα να μου υποδείξεις το κομάτι στο κείμενο που αναφέρεις που υπονοεί πως γίνεται παρακολούθηση της εξατομικευμένης (και όχι aggregate) κίνησης. Ο Συνήγορος του Πολίτη θα μπορούσε να κάνει πάρτι με αυτό (εάν όντως είναι έτσι όπως νομίζεις).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: