Πλήθος & Μητρόπολη στο Σύγχρονο Καπιταλισμό

by

enki bilal phalanges

Αν δεχτούμε ότι η εδαφική κατανομή των ανθρώπινων πληθυσμών δεν είναι τυχαία αλλά καθορίζεται κυρίως από τις σχέσεις παραγωγής, που επικρατούν σε κάθε κοινωνία, τότε δε μπορούμε παρά να παρατηρήσουμε ότι από τις απαρχές του καπιταλισμού έως σήμερα ένα φαινόμενο ακολουθεί διόλου τυχαίως παράλληλη με αυτόν τροχιά : η όλο και μεγαλύτερη μετακίνηση των ανθρώπων από την ύπαιθρο στις πόλεις.

Το 1800 και ενώ γεννιόταν η αστική τάξη, μόλις 3% των ανθρώπων κατοικούσε σε πόλεις. Σήμερα, σε συνθήκες παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, ο μισός πληθυσμός του πλανήτη ζει σε αστικά περιβάλλοντα. Υπολογίζεται δε ότι ως το 2030, οι κάτοικοι πόλεων, από 3,5 δίς που είναι σήμερα, θα αγγίξουν τα 5 δις, δηλαδή τα 3/5 του συνολικού μέχρι τότε πληθυσμού της γης.

Το φαινόμενο της καπιταλιστικής αστικοποίησης δεν μένει σταθερό αλλά παθαίνει διαρκείς μεταλλάξεις στη σύγχρονη εποχή. Σε σύγκριση με την πόλη του 19ου – 20ου αιώνα μια νέα μορφή πόλης αναδύεται και κυριαρχεί : η ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ. Από τη μία μεγα – πόλη (άνω των 10 εκατ. κατοίκων) το 1950 (Νέα Υόρκη), τις 9 το 1985 και τις 19 το 2004, έχουμε φτάσει παγκοσμίως στις 25 το 2005 με προοπτική ραγδαίας αύξησης στο πολύ εγγύς μέλλον, κυρίως στις «αναπτυσσόμενες» χώρες. Τόσο μεγάλες συγκεντρώσεις πληθυσμού σε τόσο λίγο χώρο έχουν καταστεί δυνατές λόγω των δομικών αλλαγών στο σύστημα που έχουν φέρει οι νέες τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών και γενικότερα η επικράτηση της πληροφορίας ως βάσης της οικονομίας.

Δε χωρά αμφιβολία ότι η Μητρόπολη είναι το σύγχρονο εργοτάξιο του καπιταλισμού. Είναι η αρένα, στην οποία, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, αναπτύσσονται πιο παραστατικά οι σχέσεις παραγωγής και εξουσίασης και διακρίνονται πιο ανάγλυφα οι ταξικές – κοινωνικές αντιθέσεις/συγκρούσεις. Ολόκληρη η πολεοδομία και η αρχιτεκτονική της σύγχρονης Μητρόπολης είναι έτσι κατασκευασμένη ώστε να εξυπηρετεί επακριβώς την καπιταλιστική παραγωγική διαδικασία και να αποβαίνει χρηστικότατη για το κέρδος των αφεντικών. Έτσι, μεγάλες κυκλοφοριακές αρτηρίες τέμνουν παντού το σώμα της Μητρόπολης και υπόγεια/επίγεια μέσα μαζικής μεταφοράς εξασφαλίζουν τις πυκνές ροές οχημάτων και ανθρώπων για τη λειτουργία της παραγωγής μέσα στο μητροπολιτικό εργοτάξιο, όπως έκανε άλλοτε η διελκυστίνδα παραγωγής στα παραδοσιακά εργοστάσια, ενώ κάθε σπιθαμή του αποτιμάται και παράγει κέρδος. Ό,τι δεν υπηρετεί αποτελεσματικά την καπιταλιστική παραγωγική διαδικασία αντιμετωπίζεται ως ακανονικό, καταστρέφεται και αντικαθίσταται από την κανονικότητα του κέρδους.

Αν η ανάλυση του φαινομένου της σύγχρονης Μητρόπολης σταματούσε στη σχέση της με την παραγωγική διαδικασία, θα ήταν ελλιπής και μονοδιάστατη. Θα πρέπει λοιπόν να καταφύγουμε στην έρευνα των γενικότερων σχέσεων εξουσίασης και στον τρόπο που διαχέονται μέσα στις Μητροπόλεις του καπιταλισμού, για να αποκτήσει η ανάλυση του φαινομένου όλες της τις διαστάσεις. Υπό αυτό το πρίσμα θα βρούμε τη σφραγίδα της εξουσίας και στη γενική τους χωροταξία. Το μεγαλύτερο μέρος των Μητροπόλεων καλύπτεται από γκέτο και παραγκουπόλεις, στις οποίες στοιβάζεται το εξουσιαζόμενο πλήθος. Υπολογίζεται μάλιστα ότι μέχρι το 2030 δύο δις ανθρώπων (2/5 περίπου του παγκόσμιου πληθυσμού) θα κατοικούν στα γκέτο του κόσμου. Από την άλλη, οι ανώτερες εξουσιαστικά τάξεις περιχαρακώνονται στα προάστια της αφθονίας υπό την αιγίδα της κρατικής καταστολής αλλά και με τη συνδρομή φασιστικής επινόησης χωροταξικών νόμων, που στοχεύουν στον αποκλεισμό των μη προνομιούχων. Η καταστολή ενισχύεται επιπλέον και με τις νέες τεχνολογίες παρακολούθησης, οι οποίες μέσω του τρόμου προλαμβάνουν τις «παρεκκλίνουσες» συμπεριφορές και οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στην ομογενοποίηση των υπηκόων.

Εντούτοις, η εξουσίαση δεν απλώνεται μόνο στις σχέσεις παραγωγής και στη γενική χωροταξία αλλά διαχέεται και σε κάθε εκατοστό μητροπολιτικού χώρου. Έτσι, δεν αφήνεται ούτε ψήγμα χώρου, στο οποίο να μη μεσολαβεί το κέρδος ανάμεσα στις σχέσεις των ανθρώπων. Σε αυτές τις συνθήκες οι ελεύθεροι δημόσιοι χώροι, το απαραίτητο κύτταρο του κοινωνικού ιστού, αντικαθίστανται από έναν ωκεανό ιδιωτικοποίησης, όπου επιτρέπεται μόνο ό,τι δεν απαγορεύεται από τα αφεντικά και όπου οι άνθρωποι μαθαίνουν να συμπεριφέρονται ως καταναλωτές και όχι να απελευθερώνουν την κοινωνικότητα και τη φαντασία τους. Άμεσο αποτέλεσμα αυτής της διαμεσολάβησης του κέρδους στο χώρο και στον άνθρωπο είναι η αλλοτρίωση κάθε κοινωνικής επαφής και κατ’ επέκταση η διάλυση και καταστροφή του ίδιου του κοινωνικού ιστού.

Το παράδειγμα της Ελλάδας έχει να επιδείξει μία καθυστέρηση σε σχέση με την ολοκλήρωση του φαινομένου. Αυτό οφείλεται στο ότι στις Ελλαδικές Μητροπόλεις ήδη από την εποχή της μεγάλης οικοδόμησής τους δεν τηρήθηκαν ποτέ κεντρικά σχεδιασμένοι κανόνες από το κράτος αλλά ούτε και οι κανόνες της αγοράς, όπως καθορίζονται από το μεγάλο κεφάλαιο. Το Ελλαδικό μητροπολιτικό τοπίο εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων δεν είχε ποτέ ούτε συγκεκριμένη και διαμορφωμένη πολεοδομία, που να εξασφαλίζει την απρόσκοπτη μαζική μετακίνηση ανθρώπων και προϊόντων καθώς και την εύκολη καταστολή, αλλά ούτε και εκτεταμένα γκέτο (πλην των τσιγγάνικων καταυλισμών), όπως αυτά που πλημμυρίζουν τις Μητροπόλεις των χωρών τόσο του υποβαθμισμένου «Νότου» όσο και του «ανεπτυγμένου Βορρά». Έτσι, οι Ελλαδικές Μητροπόλεις έχουν σήμερα την εικόνα άναρχων λαβυρίνθων, στους οποίους ναι μεν υπάρχει εξ αρχής ελάχιστος ζωτικός ελεύθερος χώρος αλλά από την άλλη αφήνουν μικρότερα περιθώρια διάχυσης της εξουσίας στο χώρο και επομένως μεγαλύτερα περιθώρια για την ευδοκίμηση συλλογικών αντιστάσεων.

Αυτό φαίνεται πάντως να αλλάζει. Καθώς η Ελληνική κοινωνία αποκτά τα χαρακτηριστικά ύστερου καπιταλισμού, η Ελληνική Μητρόπολη συγκλίνει όλο και περισσότερο με τις άλλες Μητροπόλεις του κόσμου. Αποκτά πολλαπλά «κέντρα», πλην του παραδοσιακού κέντρου της, που απλώνονται αέναα και ακτινωτά προς κάθε κατεύθυνση, αποκτά σιγά σιγά γκέτο από την ενσωμάτωση μεταναστών και τη συμπίεση μεγάλων κοινωνικών στρωμάτων προς τα κάτω, που ξεχωρίζουν πλέον πάρα πολύ από τα προάστια της «αφθονίας», αποκτά βελτιωμένες κυκλοφοριακές αρτηρίες, ώστε να ανταποκρίνονται στις αυξημένες ανάγκες μετακίνησης, εξαφανίζει τους ελάχιστους ελεύθερους δημόσιους χώρους, αντικαθιστώντας τους με άλλους πλήρως εμπορευματοποιημένους και παραδομένους στους κανόνες του κεφαλαίου, εισάγει την επιτήρηση και την καταστολή με τον πλέον σύγχρονο τρόπο και τέλος καταστρέφει κάθε έννοια εναπομείνουσας φύσης στις παρυφές της και σε ακτίνα πολλών χιλιομέτρων.

Και στον Ελλαδικό χώρο και παντού ζούμε την εποχή της αποικιοποίησης κάθε πτυχής της ζωής από το κέρδος και τον καπιταλισμό και της εξαφάνισης κάθε μορφής συλλογικότητας. Η έκφραση του φαινομένου αυτού στον ζωτικό μας χώρο είναι η Μητρόπολη με τη σύγχρονή της μορφή. Οι ιδέες μας, που βασίζονται στη συλλογικότητα, βρίσκονται αναγκαστικά σήμερα σε θέσεις άμυνας, αφού καλούμαστε σε εχθρικό τοπίο να επανεφεύρουμε αυτό το συλλογικό/κοινωνικό. Αν οι Μητροπόλεις θα είναι στο μέλλον το κύριο πεδίο μάχης του κοινωνικού πολέμου, οι εστίες αυτού του πολέμου, οι γέφυρες προς την ελευθερία, θα είναι αναγκαστικά οι καταλήψεις, οι ελεύθεροι κοινωνικοί χώροι αλλά και οι μητροπολιτικοί δημόσιοι χώροι γενικότερα. Έτσι, το διακύβευμα γίνεται πιο συγκεκριμένο. Αν θέλουμε τώρα να περάσουμε στην επίθεση, θα πρέπει να αγωνιστούμε για την επανάκτηση και τη γενίκευσή τους.

Advertisements

4 Σχόλια to “Πλήθος & Μητρόπολη στο Σύγχρονο Καπιταλισμό”

  1. plagal Says:

    Πολυ ωραιο κειμενο (και με Μπιλαλ απο πανω, τι αλλο να θελω?).

    Μια παρατηρηση μονο, για την τελευταια παραγραφο: αυτοι οι «ελευθεροι κοινωνικοι χωροι», οι «ρωγμες στην εξουσιαστικη μητροπολη», οι «αυτονομες νησιδες στο πελαγος του καπιταλισμου» και αλλα τετοια ποιητικα ωραια, ενεχουν τον κινδυνο της εμπεδωμενης παραδοχης οτι ο καπιταλισμος ειναι εδω για να μεινει. Τα λεει καλυτερα απο μενα ο Ζιζεκ, ριξε μια ματια εδω.

    (by the way, απο την «Παρτιδα Κυνηγιου» ειναι το καρεδακι?)

  2. inlovewithlife Says:

    Ευχαριστώ.

    Με την παρατήρησή σου συμφωνώ. Δεν ήταν άλλωστε η πρόθεσή μου να παραστήσω τον καπιταλισμό ως αέναο, αφού άλλωστε νομίζω ότι τα κουκιά του είναι μετρημένα (δυστυχώς όχι λόγω επαναστατικών διαδικασιών αλλά λόγω αντικειμενικών αδιεξόδων). Ωστόσο, για μένα οι νησίδες ελευθερίας μέσα στη Μητρόπολη είναι κάτι πολύ σημαντικό. Αν πριν από κάθε κοινωνική ανακατάταξη προπορεύονται τα σημάδια της, τότε τα σημάδια της κοινωνικής ανακατάταξης που θέλω εγώ είναι ακριβώς αυτές οι νησίδες. Και δεν είναι απλώς σημάδια αλλά οι μορφές αυτοκυβέρνησης που θα διαδεχτούν τις κεντρικές εξουσίες.

    Το σκίτσο είναι φυσικά Μπιλάλ από τις Φάλλαγες της Μαύρης Τάξης και απεικονίζει τις ταξιαρχίες του POUM από τον ισπανικό εμφύλιο. Μάλλον είμαστε φανατικοί των κόμικς και οι δύο χεχε.

  3. manitaritoubounou Says:

    «…Εντούτοις, η εξουσίαση δεν απλώνεται μόνο στις σχέσεις παραγωγής και στη γενική χωροταξία αλλά διαχέεται και σε κάθε εκατοστό μητροπολιτικού χώρου.

    Έτσι, δεν αφήνεται ούτε ψήγμα χώρου, στο οποίο να μη μεσολαβεί το κέρδος ανάμεσα στις σχέσεις των ανθρώπων…»

    Συμφωνώ απολύτως μ’ αυτην τη παρατήρηση. Θεωρώ ότι η ανατροπή είναι ανα΄γκη να ξεκινήσει από εκεί. Επομένως έτσι μπορουν να δημιουργηθούν οάσεις , δηλαδή «χώροι» με απαναστητικά χαρακτηριστικά.

    Τέτοι χώροι οφείλουν να ειναι οι χώροι εντος των συλογικών υποκειμένων.

    και η εμπορευματοποίηση έχει τριπλή διάσταση: οικονομικό εμπόρευμα, εξουσιαστικό και γνωστικό.

    Εαν δεν κτυπηθουν και τα τρία ταυτόχρονα, ελάχιστα πραγματα θα γινουν. Και για να κτυπηθούν χρειάζεται ΚΑΙ εσωτερική αλλαγή των υποκειμένων…

  4. L’Enfant de la Haute Mer Says:

    Συμφωνώ με τα όσα γράφεις.
    Και είναι σημαντικό που, πλάϊ στο ρασιοναλιστικό μοντέλο που εξυπηρετεί, και όταν δεν εξυπηρετεί καταστρέφεται, βάζεις την άναρχη αύξηση του οικιστικού και ανθρώπινου αποθέματος στις πόλεις-μανιτάρια.
    Οι χαμένες συλλογικότητες θρυμμάτισαν την πόλη και όταν αυτές βρεθούν, θα μπορούσε και να τη διεκδικήσουν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: