Για την Ελευθερία στον Ψηφιακό Κόσμο

by

The tower of Babel

Θα δομήσουμε έναν πολιτισμό του νου στον κυβερνοχώρο. Ας είναι πιο ανθρώπινος και δίκαιος από τον κόσμο που έχουν μέχρι τώρα φτιάξει οι κυβερνήσεις σας.
J.P. Barlow

Από τη γέννησή του μέχρι σήμερα το διαδίκτυο έχει αποκτήσει την εμβληματική αίγλη ενός παγκοσμίου χώρου απόλυτης ελευθερίας ξένου προς την εξουσία. Η κατάργηση των εμποδίων του χώρου και του χρόνου σε συνδυασμό με την ελευθεριακή φύση των βασικών τεχνολογικών του κανόνων και πρωτοκόλλων και την αδυναμία αστυνόμευσής του κυβερνοχώρου έχουν προκαλέσει έκρηξη στις επικοινωνίες και τη δημιουργικότητα των ανθρώπων και έχουν καταστήσει το νέο φαινόμενο μοχλό απελευθέρωσης για τις κοινωνίες. Έτσι, έχουν παγιωθεί στον ψηφιακό κόσμο κοινότητες, που, κάνοντας χρήση των άπειρων δυνατοτήτων του, καταφέρνουν σε μεγάλο βαθμό να λειτουργούν με τάσεις αντεξουσίας και εγγενή μέσα τους μία φαντασιακή σύλληψη μιας μετα – καπιταλιστικής κοινωνίας.

Το πιο σημαντικό και ελπιδοφόρο στα φαινόμενα, που γεννά ο ψηφιακός κόσμος, είναι τα στοιχεία τους αυτά που αμφισβητούν την παντοκρατορία του καπιταλισμού στην οικονομία και η από πλευράς τους παροχή εναλλακτικών προτάσεων στους νόμους της αγοράς. Φαινόμενα, όπως το ελεύθερο λογισμικό και οι λειτουργίες μέσα από τις οποίες συγκροτείται, οι κοινότητες των μπλογκς και των ιντερνετικών φόρουμ, οι συνεργατικές συσσωρεύσεις γνώσης με πιο γνωστό παράδειγμα τη wikipedia, οι κοινότητες ανταλλαγής πληροφοριών peer 2 peer, οι κοινότητες ελεύθερης ανταλλαγής video ή τέχνης, που στηρίζονται σε ιστοχώρους τύπου youtube και όχι μόνο, αποδεικνύουν καθημερινά πως η παραγωγική διαδικασία γνώσης, πληροφορίας και κουλτούρας, όταν κινείται με βάση κυρίως τις αρχές της οικονομίας του δώρου, δηλαδή της κομμουνιστικής, είναι πολύ πιο αποτελεσματική από την καπιταλιστική. Κοινότητες ανθρώπων με χαλαρούς δεσμούς μεταξύ τους απλωμένες στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και βασισμένες στην εθελοντική συνεισφορά των μελών τους μπορούν και φτιάχνουν λογισμικά, γεννούν γνώση και πληροφορία, δημιουργούν τέχνη και πολιτισμό που είναι από κοινωνική σκοπιά απείρως πιο προωθημένα από τα αντίστοιχα εμπορευματικά και επιπλέον ελεύθερα προσβάσιμα για όλους. Μία απλή άλλωστε αναζήτηση για οποιοδήποτε λήμμα στο google αποδεικνύει ότι στο μεγαλύτερο μέρος του ολόκληρο το διαδίκτυο κινείται με τέτοιο τρόπο. Ο τεράστιος όγκος πληροφοριών, που βρίσκεται συσσωρευμένος ή παράγεται μέσα σε αυτό, έχει δημιουργηθεί κυρίως από την εθελοντική συνεισφορά των ανθρώπων και όχι με βάση τις λογικές του κέρδους και της αγοράς, κάνοντας έτσι πράξη το φαντασιακό μίας εναλλακτικής του καπιταλισμού άυλης οικονομίας, σύμφωνα με το οποίο κάθε χρήστης συνεισφέρει εθελοντικά ψηφιοποιημένη γνώση, πληροφορία και κουλτούρα στο κοινωνικό σύνολο, έχοντας τη βεβαιότητα ότι θα λάβει με τη σειρά του απείρως περισσότερη από το τελευταίο.

Όπως πάντως έχει δείξει η ιστορία, ελευθεριακές νησίδες στον καπιταλισμό, σε απόλυτη ανεξαρτησία από αυτόν, δεν υπάρχουν. Ειδικά στο πολυσύνθετο και υπό διαρκή εξέλιξη φαινόμενο της Κοινωνίας της Πληροφορίας είναι εξαιρετικά δυσχερές να αποτυπωθεί σε κάθε στιγμή το που αρχίζει και τελειώνει η επίδραση του συστήματος και σε ποιο βαθμό διαφθείρονται οι πιο ελευθεριακές του πτυχές από το κέρδος. Έτσι, από την εμφάνιση του κυβερνοχώρου μέχρι σήμερα έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι. Ο αρχικός ενθουσιασμός των ανθρώπων και η αμηχανία της κυριαρχίας μπροστά στο νέο μέσο έχουν πλέον αποκρυσταλλωθεί σε διακριτές και αντιπαλευόμενες τάσεις για τη μορφοποίησή του.

Κέντρο της διαπάλης στον ψηφιακό κόσμο αποτελεί ο καθορισμός των κανόνων με βάση τις οποίες θα ρέει η πληροφορία στα σύγχρονα δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών, αν δηλαδή θα ρέει με όρους ελευθερίας ή με όρους ελέγχου. Από τη μία οι χρήστες, το πόπολο του ψηφιακού κόσμου, επιχειρούν να διατηρούν ελεύθερη τη ροή της πληροφορίας, που εγγυάται την αυτονομία και την ελευθερία τους, και από την άλλη τα κράτη και το κεφάλαιο επιχειρούν να επιβάλλουν κανόνες ελέγχου πάνω σε αυτή. Στη διαπάλη αυτή, τα ψηφιακά περιβάλλοντα μοιάζουν να αλλάζουν ρότα από την αρχική γενική ελευθεριότητα προς μία σχετική ελεγξιμότητα.

Οι κανόνες που επιχειρεί να εφαρμόσει το καπιταλιστικό σύστημα στον ψηφιακό κόσμο είναι – τι άλλο – κανόνες ιδιοκτησίας, τεχνητοί και αφύσικοι. Εφαρμόζοντας δικαιώματα ιδιοκτησίας πάνω στη γνώση, την πληροφορία και την κουλτούρα, επιχειρείται η μετατροπή τους από αχαλίνωτες οντότητες στα μυαλά των ανθρώπων σε εμπορεύσιμα, περιχαρακωμένα από την ιδιωτικότητα, προϊόντα. Με αυτό τον τρόπο μόνο μπορεί να καθίσταται δυνατή η οικονομική τους εκμετάλλευση από το κεφάλαιο και η αναπαραγωγή των εξουσιαστικών σχέσεων παραγωγής του φυσικού κόσμου και στην κοινωνία της πληροφορίας. Ο αφορισμός όμως ότι η γνώση είναι δύναμη (=εξουσία) δεν είναι απλώς άλλο ένα λογοπαίγνιο. Η γνώση, η πληροφορία και η κουλτούρα αποτελούν από τη φύση τους αγαθά κεντρικής σημασίας σε κάθε κοινωνία. Όποιος ασκεί έλεγχο πάνω σε αυτά, καθορίζει το τώρα και το αύριο της ύπαρξής μας. Καθώς το σύνολο γνώσης, πληροφορίας και κουλτούρας, που έχει δημιουργηθεί σε όλη την ανθρώπινη ιστορία, κυλάει ψηφιοποιημένο με εκπληκτική ταχύτητα στα σύγχρονα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, το πιο καίριο ερώτημα για το παρόν και το μέλλον του ψηφιακού μας κόσμου είναι το αν, ποιος και πως έχει τον έλεγχο και ποιος την πρόσβαση σε όλη αυτή τη γνώση. Είναι το ερώτημα, που αγγίζει την καρδιά του φαινομένου που ονομάζεται κοινωνία της πληροφορίας, και είναι το ερώτημα που τελικά αποκρυπτογραφεί τις εξουσιαστικές σχέσεις και δομές που αναπτύσσονται μέσα σε αυτήν.

Ζούμε λοιπόν την ψηφιακή εποχή. Την εποχή που ο ψηφιακός κόσμος αναδύεται ως ο συλλογικός εγκέφαλος της ανθρωπότητας και η παγκόσμια οικονομία βασίζεται κυρίως στην πληροφορία. Διαθέτουμε την τεχνολογική δυνατότητα να καταστήσουμε τη συλλογική γνώση και μνήμη της ανθρωπότητας προσβάσιμη χωρίς τοπικούς, χρονικούς ή άλλους περιορισμούς σε όλους τους ανθρώπους. Διαθέτουμε τα τεχνολογικά εργαλεία να καταστήσουμε την δημιουργία τέχνης και πολιτισμού και την παραγωγή επιστήμης καθημερινή ασχολία του καθενός και όχι μονοπώλιο των καλλιτεχνών ή των επιστημόνων. Διαθέτουμε τα τεχνολογικά μέσα, για να προκαλέσουμε μία πολιτισμική έκρηξη, που όμοιά της δεν θα έχει βιώσει η ανθρώπινη ιστορία. Αυτό που δε διαθέτουμε ακόμη είναι το πολιτικο – οικονομικό σύστημα, για να επιτύχουμε όλα τα παραπάνω. Η πολιτικο – οικονομική πραγματικότητα, που λέγεται καπιταλισμός στέκεται για άλλη μία φορά εμπόδιο στην πραγμάτωση του ανθρώπου και της ελευθερίας.

Ο Ελληνικός κινηματικός χώρος μοιάζει να απέχει συνειδητά από τις διαπάλες του ψηφιακού κόσμου, έχοντας την αυταπάτη ότι δεν τον αφορούν. Μοιάζει να χρειάζεται ένα λόγο, για να πιστέψει και να αγωνιστεί για τέτοια ζητήματα. Αν υπάρχει τέτοιος λόγος, αυτός δε θα μπορούσε να είναι άλλος από τη μάχη για την απαλλοτρίωση κάθε ιδιοκτησίας στη γνώση και τη μάχη για την ανάπτυξη εναλλακτικών – έξω από το κέρδος και την εξουσία – μορφών παραγωγής της. Τέτοια κατεύθυνση πρέπει να έχει ο αγώνας, που οφείλουμε να δώσουμε στον ψηφιακό κόσμο. Και φυσικά τέτοια κατεύθυνση δεν είναι ξέχωρη αλλά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του συνολικού αγώνα για να σπάσουμε τα δεσμά αυτού του εξουσιαστικού κόσμου, για την απελευθέρωση του ανθρώπου και την κοινωνική πρόοδο. Χρειαζόμαστε κάτι περισσότερο;

Advertisements

9 Σχόλια to “Για την Ελευθερία στον Ψηφιακό Κόσμο”

  1. Donald Says:

    Οχι δεν χρειαζομαστε κατι περισσοτερο… Και με καλυψε παρα πολυ το ποστ σου.Πρεπει να σου πω πριν ευχηθω να εχεις μια καλη μερα οτι διαβαζω εδω και πολυ καιρο το blog σου… Την καλημερα μου.

  2. inlovewithlife Says:

    Ευχαριστώ πολύ για τα καλά σου λόγια.

  3. Exiled Says:

    Πολύ ωραίο κείμενο. Αν είχα καταλήξει σε κάποιες θέσεις μέσα μου, μάλλον θα το συνυπέγραφα. Αλλά είναι δεδομένο ότι κινείται σε γνώριμες και αποδεκτές από με ατραπούς σκέψης.

  4. Donald (Poet1) Says:

    Αυτη η ψηφιακη εποχη υποτιθεται τελευταια οτι μας ςχει βγει σε καλο ; Ασε με να αμφιβαλλω… Την καλημερα μου_

  5. inlovewithlife Says:

    Κάποιος είχε πει :

    «Technology is neither good, nor bad, nor neutral.»

    Κοινώς, κάθε τεχνολογικό επίτευγμα έχει εγγενείς μέσα του κάποιες τάσεις. Έτσι το τεχνολογικό πλαίσιο που στηρίζει την Κοινωνία της Πληροφορίας έχει ενσωματωμένες μέσα του αντικρουόμενες τάσεις, όπως πχ. αυτή της ισότιμης επικοινωνίας, της «ανωνυμίας», του εκμηδενισμού των εμποδίων τόπου και χρόνου αλλά και άλλες τάσεις όπως πχ αυτή της επιτήρησης, της δημιουργίας προφίλ κτλ.

    Με δυο λόγια, δε μπορείς να αφορίσεις αλλά ούτε και να καθαγιάσεις ένα τόσο πολύπλοκο φαινόμενο, μπορείς μόνο να δώσεις μάχες για τη διατήρηση των θετικών και για τον εκμηδενισμό των αρνητικών του τάσεων.

  6. Nivas Says:

    Μία μάχη που σίγουρα θα πρέπει να δώσουμε είναι για το παρακάτω: http://www.enet.gr/online/online_text/c=111,id=16095544.

    Θα ήθελα να σου πω κι εγώ ότι διβάζω καιρό το blog σου και ότι
    νομίζω ότι συμβάλλεις πολύ σε αυτό που λέγεται αντιπληροφόρηση.
    Καλή συνέχεια!

  7. inlovewithlife Says:

    Στο μέτωπο της ΕΕ τα πράγματα πάνε εξαιρετικά άσχημα. Το διευθυντήριο των Βρυξελλών παίρνει αποφάσεις που επηρεάζουν πλέον άμεσα τις ζωές μας, υποχρεώνουν το Ελληνικό κράτος, σύμφωνα με την επικρατούσα θεωρία και νομολογία υπερισχούν του Συντάγματος, και όλα αυτά χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση και χωρίς τα ανθρώπινα δικαιώματα (πλην των οικονομικής φύσεως) ενταγμένα στην έννομη τάξη της ΕΕ. Αποτέλεσμα είναι η μέχρις εσχάτων καταστρατήγησή τους με πολλές από τις οδηγίες, που εκδίδονται τελευταία (πχ. data retention).

    Το θέμα που βάζεις είναι πολύ σημαντικό. Πρέπει να κινηθούμε και προς τέτοιες κατευθύνσεις αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολο να έχουν κάποια επίδραση οι κοινωνίες προς το Διευθυντήριο αυτό, ενώ από την άλλη οι πόρτες του είναι πάντα ορθάνοιχτες για το κεφάλαιο και τις αξίες του. Κάποιες ΜΚΟ προσπαθούν να κάνουν πράγματα αλλά είναι στο επίπεδο του «να χάσουμε όσο το δυνατόν λιγότερα» (δε συζητάμε βέβαια για την εντελώς απολιτίκ δράση τους). Είχε πάντως γίνει η αρχή με την ακύρωση στην πράξη της οδηγίας για τις πατέντες λογισμικού. Κάπως έτσι (και καλύτερα) θα πρέπει να κινηθούμε ξανά.

  8. cyberviewer Says:

    Συγχαρητήρια σε διαβάζω σχεδόν απο τότε που ξεκίνησες. Δεν μπορούσα να αντισταθώ να κάνω comment στο συγκεκριμένο άρθρο πολύ ωραίος και σωστός… χαίρομαι να διαβάζω blog posts σαν αυτό.

    Γιάννης.

  9. icr Says:

    καταπληκτικό κείμενο. το έβαλα εδώ http://indy.gr/analysis/tin-eleytheria-ston-psifiako-kosmo

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: