Τεχνολογίες Ελευθερίας : Δικτυακή Ουδετερότητα

by

net neutrality

Συνηθίζουμε να αντιλαμβανόμαστε το φαινόμενο που λέγεται διαδίκτυο από την προσωπική μας εμπειρία σε σχέση με αυτό ή/και από την επίδραση που έχει στις κοινωνίες μας. Έτσι, προσδίδουμε στο διαδίκτυο και γενικότερα στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες τις ιδιότητες της ελευθερίας, της ατοπικότητας, της μαζικής αυτοεπικοινωνίας και αναγνωρίζουμε σε αυτό τις δυνατότητες της απελευθέρωσης της ανθρώπινης δημιουργικότητας, της απεριόριστης απομνημόνευσης και παραγωγής γνώσης, της πολιτικής μετάλλαξης και φυσικά της διαρκούς κοινωνικής συνέλευσης, που αποτελεί μόνιμο ουτοπικό ζητούμενο της αναρχικής σκέψης. Τέτοιες ιδιότητες και δυνατότητες κατά γενική ομολογία δεν απαντώνται στο φυσικό κόσμο, που ζούμε, για πολλούς και διάφορους λόγους. Ακολούθως, υπάρχουν συγκεκριμένες αιτίες που τέτοιες ιδιότητες και δυνατότητες απαντώνται στο διαδίκτυο. Για να ανακαλύψουμε αυτές τις αιτίες δεν θα πρέπει να αρκεστούμε απλώς στην προσωπική εμπειρία ή στα αποτελέσματα της επίδρασης του διαδικτύου στον κόσμο μας αλλά να τις αναζητήσουμε κυρίως στην τεχνολογία του μέσου.

Το διαδίκτυο, από την εποχή της κατασκευής του για λογαριασμό του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ (κυρίως από τους Cerf και Kahn), δημιουργήθηκε με μοναδικό κριτήριο την αποτελεσματικότητα της επικοινωνίας ανεξαρτήτως εξωτερικών συνθηκών. Έτσι, η αρχιτεκτονική του διαδικτύου, μολονότι αρχικώς στην υπηρεσία εχθρικών προς τον άνθρωπο σκοπών, χτίστηκε παρ’ όλα αυτά εσκεμμένα με πλήρως αποκεντρωμένη και αναρχική δομή και απολύτως ελεύθερη – ανέλεγκτη ροή των διακινούμενων πληροφοριών, φτάνοντας με αυτό τον παράδοξο τρόπο στην εξυπηρέτηση του εντελώς αντίθετου σκοπού της απελευθέρωσης του ανθρώπου. Βάση της αρχιτεκτονικής του διαδικτύου αποτελούν οι αρχές της δικτυακής ουδετερότητας και της αρχής end-to-end . Οι βασικές αυτές αξίες και αρχές είναι που καθιστούν το διαδίκτυο χώρο ελευθερίας με κοινωνικές προεκτάσεις που προκαλούν πραγματικές επαναστάσεις στην πολιτική, την οικονομία, τον πολιτισμό και γενικότερα σε κάθε πτυχή ανθρώπινης δραστηριότητας.

Ως Δικτυακή Ουδετερότητα (network neutrality) ορίζεται η αρχή σχεδίασης δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών, σύμφωνα με την οποία κάθε πληροφορία που κυλά σε ηλεκτρονικό δίκτυο καθώς και κάθε τεχνολογική εφαρμογή που χτίζεται πάνω σε αυτό θα πρέπει να αντιμετωπίζεται από το ίδιο το δίκτυο με ουδέτερο τρόπο, δηλαδή με τα ίδια μέτρα και σταθμά. Λόγω της δικτυακής ουδετερότητας, η οποία είναι εντυπωμένη στα ιντερνετικά πρωτόκολλα επικοινωνίας (TCP-IP) ήδη από τους εφευρέτες του διαδικτύου αλλά και μεταγενέστερα από την IETF (δυστυχώς με εξαιρέσεις), ο έλεγχος των πληροφοριών που κυλούν μέσα στα σύγχρονα δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών από τους ιδιοκτήτες των δικτύων αυτών καθίσταται ουσιαστικά πολύ δύσκολος.

Ωστόσο, βρισκόμαστε σε καθεστώς καπιταλισμού. Μπορεί οι χρήστες του διαδικτύου, υποβοηθούμενοι από την αρχιτεκτονική του, να έχουμε καταστήσει σήμερα αυτό στην πράξη ως δημόσιο αγαθό, δηλαδή ως δημόσιο ψηφιακό χώρο, όπου ό,τι δεν απαγορεύεται (ή δε μπορεί να απαγορευτεί) επιτρέπεται, εντούτοις οι τηλεπικοινωνιακές υποδομές αυτού του δημόσιου αγαθού δεν είναι κοινωνικοποιημένες, δηλαδή δε βρίσκονται υπό τον έλεγχο της κοινωνίας αλλά υπό τον έλεγχο του κεφαλαίου (και του κράτους) με τη μορφή δικαιωμάτων ιδιοκτησίας πάνω σε αυτές. Για την μετάλλαξη του χαρακτήρα του διαδικτύου από δημόσιο κοινωνικό χώρο ελευθερίας σε ιδιωτικοποιημένο χώρο, όπου θα εφαρμόζονται σε όλες τις πτυχές του οι νόμοι της καπιταλιστικής αγοράς, δηλαδή θα επιτρέπεται μόνο ό,τι αγοράζεται, αρκεί η παράκαμψη της Δικτυακής Ουδετερότητας και η εφαρμογή του παλιού κακού καπιταλιστικού νόμου της ιδιοκτησίας (και επομένως του ελέγχου) από τους μεγάλους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους.

Τυχόν διατάραξη της Δικτυακής Ουδετερότητας θα προκαλέσει βαθιά μεταλλαγή του χαρακτήρα του διαδικτύου. Για να περιγραφεί το εύρος και η ποιότητα μίας τέτοιας αλλαγής, μπορούμε να ανατρέξουμε στο παρελθόν, στην εξέλιξη παλαιότερων μέσων επικοινωνίας, όπως της τυπογραφίας ή του ραδιοφώνου (δείτε τη διάλεξη του L. Lessig στο Πανεπιστήμιο Αθηνών για τα εγκαίνια των Ελληνικών CC). Τέτοια μέσα ανθρώπινης επικοινωνίας εξελίχθηκαν από το αρχικά άναρχο, ελεύθερο και αμφίδρομο χαρακτήρα τους σε πιο συγκεντρωτικές, ελέγξιμες, εμπορευματικές και αναγκαία μη-διαδραστικές μορφές, οι οποίες ενθαρρύνουν τον έλεγχο σε βάρος της δημιουργικότητας, της ελευθερίας και κατ’ επέκταση της κοινωνικής ανάπτυξης.

Για να υπάρξει λοιπόν μία τέτοια έκβαση στο μέλλον της Κοινωνίας της Πληροφορίας, όπως αυτή που επιφυλάχθηκε σε όλα τα προγενέστερα μέσα επικοινωνίας, αρκεί μία κοινή απόφαση των μεγάλων τηλεπικοινωνιακών παρόχων (backbone operators) για επιβολή διάφορων μέτρων και σταθμών σε κάθε είδος διακινούμενης πληροφορίας, δηλαδή διάφορη χρέωση ανάλογα με το είδος της πληροφορίας και όχι ανάλογα με τον όγκο των διακινούμενων δεδομένων, όπως γίνεται σήμερα, και κατ’ επέκταση παραχώρηση προτεραιότητας στις πληροφορίες όποιου πελάτη πληρώνει περισσότερα κτλ. Η απόφαση αυτή βέβαια θα πρέπει να υλοποιηθεί με την αλλαγή βασικών προτωκόλλων του διαδικτύου.

Ας περιγράψουμε ένα τέτοιο μέλλον υποθέτωντας ότι η απόφαση αυτή λαμβάνεται και τίθεται σε εφαρμογή. Η εφαρμογή ελέγχου της διακινούμενης πληροφορίας και διαφοροποίησης τιμών ανάλογα με το είδος της από τους μεγάλους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους (backbone operators) θα εξαπλωθεί ταχύτατα παγκοσμίως σε όλους τους μικρότερους παρόχους (πχ οι εγχώριες εταιρείες παροχής ιντερνετ), που αναγκαστικά αγοράζουν τη σύνδεση στο διαδίκτυο από αυτούς. Η χρέωση ανάλογα με το είδος της διακινούμενης πληροφορίας θα μετακυλιστεί στη συνέχεια στους τελικούς χρήστες του διαδικτύου, δημιουργώντας από το αδιάσπαστο ένα διαδίκτυο του παρελθόντος, στις δυνατότητες και τις ιδιότητες του οποίου έχουν πρόσβαση όλοι όσοι έχουν την οικονομική δυνατότητα σύνδεσης σε αυτό, πολλαπλά απολύτως διακριτά δίκτυα με διαφορετικές υπηρεσίες το καθένα, με το ανώτερο και πιο «ακριβό» να αποτελεί ένα κακέκτυπο του ενοποιημένου διαδικτύου του παρελθόντος. Οι οικονομικές επιπτώσεις όμως της άρσης της Δικτυακής Ουδετερότητας στους τελικούς χρήστες είναι ασύγκριτα πιο ασήμαντες μπροστά στις κοινωνικές επιπτώσεις, που θα προκύψουν από την αλλαγή της ίδιας της αρχιτεκτονικής και επομένως της ποιότητας του μέσου. Έτσι, η διαφορετική κοστολόγηση κάθε είδους πληροφορίας θα συνεπάγεται και έλεγχο πάνω σε αυτήν, αρχικά σύμφωνα με τους νόμους της αγοράς και αργότερα και σύμφωνα με τους νόμους της αστυνομίας και του κράτους. Έτσι, είναι σχεδόν βέβαιο ότι «επικίνδυνες» τεχνολογίες ανταλλαγής δεδομένων, όπως η p2p, θα απαγορευτούν τελείως, ενώ θα προκρίνονται ιδιωτικές τεχνολογίες και πρωτόκολλα με αποκλειστικό κριτήριο το πόσα χρήματα παράγουν για ορισμένους (πχ ιδιωτικά VoIP, IPTV πρωτόκολλα ή υπηρεσίες). Οι σημαντικότερες όμως επιπτώσεις θα έχουν να κάνουν με το διαδραστικό χαρακτήρα του μέσου, την εξόντωση δηλαδή των ιδιοτήτων αμφίδρομης μαζικής αυτοεπικοινωνίας που διαθέτει. Η φιλοξενία κάθε πλατφόρμας, ιστοσελίδας, φόρουμ, μηχανής αναζήτησης κτλ που καθιστά δυνατό τον ιντερνετικό διάλογο και την ανταλλαγή δεδομένων κάθε είδους θα γίνει απείρως πιο ακριβή και αναγκαία θα πάψει σχεδόν σε όλο το εύρος του διαδικτύου να είναι δωρεάν για τους χρήστες. Η εμπορευματικοποίηση όλων των πτυχών του μέσου θα σημάνει το τέλος του αμφίδρομου χαρακτήρα του και την είσοδό του στο πάνθεον των προγενέστερων πλήρως αφομοιωμένων από τον καπιταλισμό και εχθρικών προς την ελευθερία μέσων και μορφών επικοινωνίας. Το αναρχικό όραμα της διαρκούς κοινωνικής συνέλευσης, που σήμερα δεν είναι πια ουτοπία, θα ξαναμπεί στο χρονοντούλαπο της ιστορίας μέχρι οι επόμενες κοινωνικές εκρήξεις να καταστήσουν μιά και καλή την τεχνολογία στην υπηρεσία των κοινωνιών και όχι του κεφαλαίου και του κράτους.

Πίσω στο 2008. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η προαναφερόμενη δυστοπία δεν πρόκειται να πάρει σάρκα και οστά. Ο φαινομενικά απλός λόγος γι’ αυτό είναι το γεγονός ότι το διαδίκτυο, ως έχει, εκτός από δημόσιο κοινωνικό χώρο ελευθερίας για τους ανθρώπους αποτελεί και μηχανή χρήματος για το κεφάλαιο, οπότε η ισοπεδωτική του μετάλλαξη προς χάριν μίας μερίδας μεγαλοκαπιταλιστών (backbone operators) σε βάρος των υπολοίπων δεν κρίνεται λογικώς συμφέρουσα παρά μόνο σε περιόδους διακινδύνευσης του συστήματος και επομένως ανάγκης περισσότερου ελέγχου στις τηλεπικοινωνίες. Ο κυριότερος όμως λόγος που δε θα συμβεί η προαναφερόμενη δυστοπία είναι το ότι η τροπή που έχουν πάρει τα πράγματα αρνείται τέτοιες πραξικοπηματικές διαδικασίες για την Κοινωνία της Πληροφορίας. Οι κοινωνικές αντιδράσεις ενός απίστευτα μεγάλου αριθμού ανθρώπων απλωμένου σε όλη την υφήλιο με άπειρους και απρόβλεπτους τρόπους δράσης αλλά και παράκαμψης τέτοιων σχεδίων (βλ. Ανάπτυξη Μητροπολιτικών Δικτύων, όπως το πρωτοπόρο δικό μας AWMN) καθιστούν ανέφικτη την όλη φάση.

Υπάρχουν όμως ρεαλιστικοί κίνδυνοι για πιο σταδιακή αποδόμηση του ελευθεριακού χαρακτήρα του διαδικτύου δια της όλο και μεγαλύτερης εμπορευματικοποίησής του. Η υλοποίηση αυτών των κινδύνων θα περνά πάντα από την αλλαγή της αρχιτεκτονικής του μέσου δια της διατάραξης βασικών τεχνολογικών του αρχών ελευθερίας, όπως η δικτυακή ουδετερότητα. Στόχος δικός μας θα πρέπει να είναι να τις διαφυλάττουμε και να τις διευρύνουμε.

ΥΓ. Για την αποφυγή παρερμηνειών, η τεχνολογία δε μπορεί να αποτελεί επίκεντρο καμίας ερμηνείας της κοινωνικής πραγματικότητας, καθώς αποτελεί μέσο και όχι σκοπό για την πραγμάτωση κοινωνικών αναγκών σε συνδυασμό με άπειρους άλλους παράγοντες διαμόρφωσής της (της πραγματικότητας). Είναι άλλωστε η τεχνολογία (ή καλύτερα η ανάπτυξή της) που κατά κόρον διαμορφώνεται από τις δομές εξουσίας κάθε κοινωνίας και όχι συνήθως το αντίστροφο. Ωστόσο, κάθε τεχνολογικό επίτευγμα δεν είναι ουδέτερο αλλά κρύβει εντός του συγκεκριμένες δυνατότητες, προεκτάσεις και εφαρμογές που συχνά ούτε οι δημιουργοί του δεν είναι σε θέση να προβλέπουν. Για μία πολιτική οικονομία της Κοινωνίας της Πληροφορίας λοιπόν θα πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη αυτές τις δυνατότητες, προεκτάσεις και εφαρμογές της τεχνολογικής της υποδομής, που, ενώ αρχικά δεν προβλέφθηκαν από τους κυρίαρχους, παίζουν τελικά σήμερα κυρίαρχο ρόλο στη διαμόρφωσή του φαινομένου και στην επίδρασή του στις κοινωνίες.

Advertisements

Ένα Σχόλιο to “Τεχνολογίες Ελευθερίας : Δικτυακή Ουδετερότητα”

  1. Στροφή της FCC σε Θέματα Διαδικτυακής Ουδετερότητας « IN LOVE WITH LIFE Says:

    […] είδηση, που μας έρχεται από τις ΗΠΑ, για θέματα διαδικτυακής ουδετερότητας. Ίσως σημειώνει τη στροφή […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: