Το Τέλος της Γεωργίας και το Μέλλον της

by

potato eaters van gogh

Η παγκόσμια επισιτιστική κρίση είναι πλέον γεγονός. Μετά από μία μακρά περίοδο χαμηλών τιμών, από τις αρχές του 2006 μέχρι σήμερα οι τιμές των τροφίμων σε παγκόσμιο επίπεδο παρουσιάζουν μία φρενήρη ανοδική πορεία. Μέσα στο διάστημα 2006 – 2008 η αύξηση των τιμών σε αριθμούς έχει ως εξής : 217% για το ρύζι, 136% για το σιτάρι, 125% για το κριθάρι, 107% για τη σόγια, 100% για το καλαμπόκι κτλ. Σήμερα η εκτίναξη της ακρίβειας συνεχίζεται αμείωτη χωρίς σημάδια εξισορρόπησης στον ορίζοντα.


Αντίκτυπος στις Κοινωνίες

Παγκοσμιοποίηση τέτοιου είδους οικονομίας φέρνει και παγκοσμιοποίηση των εξεγέρσεων των πεινασμένων σε όλο τον κόσμο. Από την επισιτιστική κρίση σημειώνονται γενικευμένες συγκρούσεις, λεηλασίες, διαδηλώσεις και απεργίες σε Μπουρκίνα Φάσο, Νότια Αφρική, Καμερούν, Σενεγάλη, Μαυριτανία, Ακτή Ελεφαντοστού, Αίγυπτο και Μαρόκο στην Αφρική; σε Ινδία, Πακιστάν, Μπανγκλαντές, Υεμένη, Ουζμπεκιστάν, Ινδονησία, Φιλιππίνες, Σρι Λάνκα στην Ασία; αλλά και στην Αϊτή και σε άλλα σημεία της Λατινικής Αμερικής. Για τις κοινωνίες του Νότου η παγκόσμια επισιτιστική κρίση θέτει ζητήματα επιβίωσης. Ήδη σε Ινδία, Μπαγκλαντές, Ινδονησία, υποσαχάρια Αφρική και σε πολλές άλλες περιοχές του πλανήτη, οι πολύνεκροι λιμοί θεωρούνται πλέον αναπόφευκτοι, καθώς δεν τίθεται προοπτική επαναφοράς των τιμών σε πρότερα επίπεδα.

Οι «Ανεπτυγμένοι»
Ταυτόχρονα, στον «ανεπτυγμένο» Βορρά η ραγδαία αύξηση των τιμών όλων των βασικών ειδών διατροφής σε συνδυασμό με την πετρελαϊκή κρίση απειλεί με εξαφάνιση τα μικρομεσαία κοινωνικά στρώματα και διαρρηγνύει την κοινωνική «ειρήνη». Ήδη στις ΗΠΑ της απαστράπτουσας αλλά απατηλής αφθονίας τα συσσίτια και τα κουπόνια διατροφής αποτελούν πλέον καθημερινότητα για 26 εκατ. πολίτες, ενώ στην ΕΕ μέχρι και οι φιλήσυχοι Βέλγοι κατεβαίνουν μαζικά στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι μπροστά από το Διευθυντήριο των Βρυξελλών για τις ανατιμήσεις στα τρόφιμα και την υποτίμηση των μισθών τους.

Πείνα & Φτώχεια
Σύμφωνα με έρευνα της Παγκόσμιας Τράπεζας η παγκόσμια επισιτιστική κρίση αυξάνει τα μεγέθη της πλανητικής φτώχειας κατά 4,5%, ανεβάζοντας τους – στα πρόθυρα του θανάτου – φτωχούς στα 2,5 δις, δηλαδή σε κατά πολύ περισσότερο από το 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού. Σημειωτέον ότι η μονάδα μέτρησης της απόλυτης φτώχειας, δηλαδή το 1$/μέρα εισόδημα, που χρησιμοποιείται αναλλοίωτη από τις αρχές του ’90, δεν ανταποκρίνεται πλέον στην πληθωριστική πραγματικότητα και είναι αμφισβητήσιμη ακόμη και από αυτούς που την επινόησαν.

Η Απάντηση της Κυριαρχίας
Μετά το ξέσπασμα της κρίσης η αδύναμη γραφειοκρατία του ΟΗΕ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου στους ισχυρούς για την αποσταθεροποίηση του συστήματος. Στη συνδιάσκεψη του Παγκόσμιου Οργανισμού Τροφίμων (Ιούνιος 2008 ) αποφασίζονται «ενισχύσεις» ύψους 1,2 δις προς τις οικονομικά ασθενέστερες χώρες, οι οποίες μόνο ως σπασμωδικές κινήσεις μπορούν να χαρακτηριστούν, καθώς δεν αγγίζουν το πρόβλημα. Είναι άλλωστε γνωστό ότι οι «ενισχύσεις» του ΟΗΕ δεν φτάνουν ποτέ σε αυτούς που τις έχουν πραγματικά ανάγκη και κυρίως δεν έρχονται ποτέ χωρίς σοβαρότερα ανταλλάγματα προς τους κυρίαρχους.

Τα ανταλλάγματα
Έτσι, η Παγκόσμια Τράπεζα και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου διαμηνύουν ότι λύση στην κρίση είναι η προώθηση του εδώ και κάποια χρόνια βαλτωμένου γύρου συνομιλιών της DOHA για την πλήρη «απελευθέρωση» της παγκόσμιας αγοράς τροφίμων. Από την άλλη, οι εκπρόσωποι του Λευκού Οίκου δηλώνουν ευθαρσώς ότι έχει ωριμάσει η στιγμή που ο κόσμος θα υποδεχτεί ως μόνη διέξοδο από την κρίση τα γενετικώς μεταλλαγμένα τρόφιμα (ΓΜΤ). Δηλαδή το σύστημα απαντά στην κρίση με έναν συνδυασμό απελευθέρωσης της εκμετάλλευσης και πατενταρίσματος της ζωής, συνδυασμό που αναπόφευκτα επιφέρει επίταση των ανισοτήτων και της εξουσίασης. Μίλησε κάποιος για «Shock Capitalism»?

Τα Αίτια της Κρίσης

Οι συγκυρίες, στις οποίες εκδηλώνεται η επισιτιστική κρίση, μας βοηθούν να ανιχνεύουμε και τις αιτίες της. Ένα κύριο αίτιο της κρίσης είναι η κλιματική αλλαγή. Οι ξηρασίες, η ερημοποίηση, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η μόλυνση των πλουτοπαραγωγικών πηγών έχουν γενικευτεί και πλέον πλήττουν την παγκόσμια γεωργική παραγωγή (ενδεικτικά : η Αυστραλία, από τους κορυφαίους εξαγωγείς ρυζιού στον κόσμο, έχασε πέρυσι τα δύο τρίτα της παραγωγής της από τις ξηρασίες). Αλλά και η κερδοσκοπία. Η παράλληλη χρηματοπιστωτική κρίση, που βουλιάζει τα απανταχού χρηματιστήρια, αναγκάζει το κεφάλαιο να στραφεί σε άλλες πηγές κερδοσκοπίας και δη στα χρηματιστήρια τροφίμων (futures) του Σικάγο και του Λονδίνου, ανεβάζοντας στα ύψη τις τιμές των τροφίμων (ενδεικτικά : μετά την κορύφωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης ο όγκος των συναλλαγών στα futures τριπλασιάστηκε).

Η Μορφή της Παραγωγής

Οι παραπάνω παράγοντες μπορούν να εξηγήσουν το γιατί η κρίση εκδηλώνεται τόσο ξαφνικά. Δεν μπορούν όμως να εξηγήσουν το βάθος της, που έχει να κάνει με γενικότερες παθογένειες, που παρατηρούνται στην παγκόσμια γεωργική παραγωγή, όπως διαρθρώνεται στον καπιταλισμό. Χαρακτηριστικό τέτοιου είδους γεωργικής παραγωγής είναι η απομύζηση των φυσικών πόρων χωρίς να υπάρχει αύριο. Σήμερα, η υπεραλίευση των θαλασσών, η υπερεκμετάλλευση των εδαφών και η άμετρη αποστράγγιση του υδροφόρου ορίζοντα έχουν φέρει σε οριακό επίπεδο τους φυσικούς πόρους. Την ίδια ώρα τεράστιες ποσότητες τροφίμων πετιούνται αλόγιστα στον «ανεπτυγμένο» κόσμο από την έλλειψη εξορθολογισμού των δικτύων προώθησης. Ανάλογη σχέση ανταγωνισμού έχει μια τέτοιας επινόησης γεωργία και με τη φύση ως σύνολο, αποτιμώντας την τελευταία ως στατιστικό στοιχείο οικονομικών καταστάσεων και επιτρέποντας τη λεηλάτησή της κατά συρροή.

Η Διάρθρωσή της

Από την άλλη, είναι χαρακτηριστική η αδυναμία του συστήματος να επιτύχει τον εκσυγχρονισμό της γεωργικής παραγωγής. Ενώ πλέον υπάρχουν οι διαθέσιμες τεχνολογίες για την πλήρη εκμηχάνιση της γεωργίας και την επίτευξη όλο και μεγαλύτερης αποδοτικότητας με φιλικούς προς το περιβάλλον τρόπους, σε όλο τον πλανήτη οι άνθρωποι καλλιεργούν ακόμη χειρονακτικά ή με τα άροτρα, αν και η νεολιθική εποχή τελείωσε πριν 8.000 χρόνια. Αιτία για αυτή την κραυγαλέα αντίφαση αποτελεί το οικονομικό τσάκισμα από τους μεσάζοντες κεφαλαιοκράτες των αγροτών του «Νότου», που αποτελούν και τη ραχοκοκαλιά της παγκόσμιας αγροτικής παραγωγής. Η ασύδοτη οικονομική εκμετάλλευση πάνω στην «μικρή» αγροτιά, η οποία είναι καθ’ όλα θεμιτή για τους χρηματιστές των futures, έχει έτσι καταστήσει τέτοιες τεχνολογίες απρόσιτες για αυτούς που πραγματικά τις χρειάζονται και έχει καταδικάσει την αγροτική παραγωγή στο παρελθόν.

Είμαστε Ό,τι Τρώμε
Οι κοινωνικές ανάγκες αυξάνονται θεαματικά. Η διόγκωση του παγκόσμιου πληθυσμού σε συνδυασμό με την ομογενοποίηση των συνηθειών διατροφής, που αποφέρει η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση, δημιουργούν νέες προκλήσεις για την παγκόσμια γεωργική παραγωγή. Παράλληλα, η περιβαλλοντική καταστροφή και οι επιπτώσεις της στη γεωργία αποτελούν πρόσθετο παράγοντα, που επηρεάζει τα πράγματα. Προκειμένου να ανταποκριθεί στις προκλήσεις του μέλλοντος χωρίς να αναιρέσει τις σοβαρές συστημικές του αντιφάσεις, το καπιταλιστικό μοντέλο γεωργίας θα κινηθεί πιθανότατα προς την κατεύθυνση θυσίας της ποιότητας υπέρ της ποσότητας των τροφίμων. Έτσι, η βασική διατροφή των ανθρώπων ενδέχεται να ενέχει στο μέλλον σοβαρές εκπτώσεις στην ποιότητα και στην ασφάλειά της, απόρροια της πλήρους εκβιομηχάνισης της παραγωγής κρέατος και πουλερικών και της ενδεχόμενης γενίκευσης της χρήσης των γενετικά μεταλλαγμένων τροφίμων (ΓΜΤ) στη γεωργία. Τέτοιες εκπτώσεις θα συνεπάγονται και εκτεταμένες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία. Από την άλλη, οι «έχοντες και κατέχοντες» θα μπορούν να αγοράζουν πιο ποιοτική τροφή και να αποφεύγουν τις συνέπειες στην υγεία. Έτσι, οι οικονομικές ανισότητες δε θα έχουν αντίκρυσμα μόνο ως προς την πρόσβαση στην τροφή αλλά και ως προς την πρόσβαση στην ποιότητά της. Ανάλογα θα ισχύουν και για το νερό.

Ένας Κόσμος Ανάποδα
Οι κρίσεις που κλονίζουν σήμερα τον καπιταλισμό (ενεργειακή, περιβαλλοντική, χρηματοπιστωτική, επισιτιστική) είναι αλληλένδετες και αποτελούν άμεση απόρροια της εγγενούς στρεβλότητάς του. Τα πράγματα δεν λύνονται όμως «από μέσα», ανατρέπονται. Το σύγχρονο μοντέλο γεωργίας είναι αντανάκλαση των καταναλωτικών προτύπων ζωής. Η σύγχρονη μη αρμονική σχέση γεωργίας – φύσης είναι επίσης ταυτόσημη με την σχέση φύσης – καπιταλισμού. Σε αυτά τα πλαίσια «βιώσιμη», «αειφόρος» κτλ γεωργία δε μπορεί να υπάρξει. Αν θέλουμε βιωσιμότητα και αειφορία, θα πρέπει να «πειράξουμε» τις αντιφάσεις του συστήματος, τα ταμπού κράτους – κεφαλαίου. Και επειδή το ένστικτο επιβίωσης είναι δυνατότερο από οποιαδήποτε εξουσία, έτσι λοιπόν και εμείς θα τα «πειράξουμε».

Advertisements

Ένα Σχόλιο to “Το Τέλος της Γεωργίας και το Μέλλον της”

  1. orestis Says:

    Making a killing from hunger http://grain.org/articles/?id=39
    FAO: more free trade, more hunger http://www.viacampesina.org/main_en/index.php?option=com_content&task=view&id=563&Itemid=38

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: