Δίκτυο, Ελευθερία, Περιβάλλον

by

mononoke

Σύμφωνα με τις κλασικές κοινωνιολογικές θεωρίες η δημιουργία του έθνους – κράτους και του εθνικισμού στον 19ο αιώνα ήταν αποτέλεσμα των οικονομικών εξελίξεων εκείνης της εποχής. Η άνοδος της αστικής τάξης, που σηματοδοτήθηκε από την Αγγλική, την Αμερικανική και κυρίως τη Γαλλική επανάσταση, ανατάραξε συθέμελα τις απαρχαιωμένες μορφές εξουσίας των βασιλιάδων, των ευγενών και των γαιοκτημόνων. Μία νέα μορφή διακυβέρνησης των κοινωνιών κατέστη αναγκαία για την ανερχόμενη κυρίαρχη τάξη. Έτσι, πατώντας πάνω σε υπαρκτά δεδομένα και σε υγιή συναισθήματα των ανθρώπων, όπως στη συνείδηση των ομοιοτήτων γλώσσας / θρησκείας / ηθών – εθίμων / πολιτισμού, αγάπης για τον τόπο κατοικίας και την τοπική κοινωνία, συγκροτήθηκε η ψευδεπίγραφη έννοια του έθνους και η αντίστοιχη μορφή εξουσίας του εθνοκεντρικού κράτους.

Δεν αρκούν όμως οι οικονομικές εξελίξεις ως μόνο εργαλείο για την ολιστική ερμηνεία της πραγματικότητας. Υπάρχει μία σχέση αλληλεπίδρασης των οικονομικών εξελίξεων, μεταξύ άλλων, με τα επιστημονικά / τεχνολογικά επιτεύγματα κάθε εποχής. Η άνοδος των εθνών – κρατών, οι ερπύστιες των οποίων ισοπέδωσαν κάθε ιστορική / τοπική ιδιαιτερότητα και ανομοιομορφία στις κοινωνίες, προκειμένου να θεμελιώσουν την κενή ουσιαστικού νοήματος εθνική συνείδηση σε κάθε χώρα, δε θα ήταν δυνατή δίχως την ανάπτυξη ικανών εγχώριων δικτύων μεταφορών και επικοινωνιών. Δε θα ήταν δηλαδή δυνατή δίχως τα δίκτυα δρόμων και σιδηροδρόμων, την εξέλιξη των θαλάσσιων μεταφορών (λόγω εμπορίου), τα δίκτυα τηλεπικοινωνιών (τηλέγραφος, ραδιόφωνο), τη δημιουργία της βιομηχανίας του τύπου.

Σήμερα έχει κυλήσει πλέον πολύ νερό στο αυλάκι. Ο θεσμός εξουσίας του έθνους – κράτους σιγά σιγά ξεπερνιέται ως απαρχαιωμένη μορφή επιβολής της τάξης σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Το ιδεολόγημα του έθνους και της εθνικής ταυτότητας ξεφτίζει σε έναν κόσμο, που όλοι τρώνε McDonalds και μιλάνε την Αγγλική, αντικαθιστώμενο με την έννοια του πολίτη του κόσμου. Ο δυτικός πολιτισμός και το καπιταλιστικό οικονομικό σύστημα επικρατούν παντού, εξαφανίζουν με τις ερπύστριές τους κάθε κοινωνική ιδιαιτερότητα με «εθνική», τοπική αναφορά, ξηλώνουν όλες τις παλιές μορφές εξουσίας ή κοινωνικής οργάνωσης και διαρρηγνύουν τους κανόνες και τις συνθήκες, πάνω στους οποίους στηρίζονταν μέχρι τώρα οι κοινωνίες, αφήνοντας εντελώς ανερμάτιστους τους ανθρώπους.

Στην εποχή μας ζούμε την παγκοσμιοποίηση του καπιταλισμού. Ποιες αιτίες γέννησαν αυτή την εξέλιξη? Για την απάντηση θα πρέπει να στραφούμε πάλι στις οικονομικές εξελίξεις, που έλαβαν χώρα στη σύγχρονη εποχή. Η δημιουργία δομών, που παγκοσμιοποίησαν αποτελεσματικά το εμπόριο και την παραγωγή, θεμελίωσαν την κυριαρχία της αστικής τάξης σε ολόκληρο τον πλανήτη. Έτσι γεννήθηκε η παντοκρατορία της πολυεθνικής επιχείρησης, επετράπη η αδέσμευτη διασυνοριακή κίνηση κεφαλαίων και προϊόντων/υπηρεσιών και συγκροτήθηκε το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό και διατραπεζικό σύστημα με τα κεντρικά του χρηματιστήρια, τις αγορές των futures, των παραγώγων κτλ, ενώ ακολούθησε η θεμελίωση των ανάλογων διακρατικών πολιτικών δομών (πχ WTO, σύμβαση TRIPs, WIPO). Θα πρέπει να γίνει βέβαια αναφορά και στη χρεωκοπία (για κάποιους το 91, για τους υπόλοιπους πολλές δεκαετίες πριν) του υπαρκτού κρατικού καπιταλισμού της ΕΣΣΔ, η οποία κατάφερε σοβαρό πλήγμα στις ελπίδες των ανθρώπων του πλανήτη για ισοελευθερία και αποτελεί σοβαρό πισωγύρισμα για την επανάσταση (φυσικά ο καιρός έχει γυρίσματα και παλινορθώσεις).

Αρκεί όμως η έρευνα των οικονομικών εξελίξεων για την ολιστική εξήγηση της πραγματικότητας ή θα πρέπει και πάλι να στραφούμε στην αλληλεπίδραση αυτών με τα επιστημονικά / τεχνολογικά επιτεύγματα? Ως αυτονόητη απάντηση στο παραπάνω θα πρέπει να τεθεί η υπόθεση ότι η (καπιταλιστική) παγκοσμιοποίηση δε θα ήταν δυνατή δίχως την ανάπτυξη των σύγχρονων δικτύων μεταφορών και επικοινωνιών. Δίκτυα αερομεταφορών, θαλάσσιων και επί ξηράς μεταφορών, δίκτυα πληροφορικής και επικοινωνιών με προεξάρχον το διαδίκτυο και την κινητή τηλεφωνία, δίκτυα μέσων μαζικής ενημέρωσης και διασκέδασης, βασισμένα πάνω σε όλα τα προηγούμενα καθιστούν σήμερα δυνατή τη διαμετακομιδή ανθρώπων, προϊόντων/υπηρεσιών, γνώσης, πληροφορίας, κουλτούρας σε κάθε γωνιά του πλανήτη με τρομακτική ταχύτητα. Τι είναι λοιπόν παγκοσμιοποίηση, αν δεν είναι αυτό?

Δε θα επεκταθούμε στα λίγο πολύ γνωστά αρνητικά της (καπιταλιστικής) παγκοσμιοποίησης. Θα πούμε ωστόσο ότι ένας τέτοιος κόσμος αναλογεί σε ένα μοντέλο εξουσίας και επιβολής, που βρίσκει την αποτύπωσή του στην «αυτοκρατορία», όπως αυτή περιγράφηκε από τους Νέγκρι/Χαρντ και αναλύθηκε περαιτέρω. Κάθε αναφορά σε απαρχαιωμένα μοντέλα εξουσίας τύπου έθνους – κράτους μοιάζει χρεωκοπημένη τουλάχιστον για τα συμφέροντα της παγκόσμιας αστικής τάξης.

Πως αντιπαλεύεται μία τέτοια κατάσταση παγκοσμιοποίησης της κυριαρχίας πάνω σε ανθρώπους και φύση? Η στρατηγική των κοινωνικών αγώνων περιστρέφεται φανερά πλέον (και ακόμη περισσότερο στο μέλλον) γύρω από τις εξής δύο έννοιες :

Δίκτυο – Ανέκαθεν τα κοινωνικά κινήματα διατηρούσαν δομές χαλαρού συντονισμού ανάμεσα σε άτομα και συλλογικότητες, που ομοίαζαν με δίκτυο. Η έννοια του δικτύου δε συνεπάγεται από μόνη της την απουσία εξουσίας και ιεραρχίας, λειτουργεί όμως πολύ πιο αποκεντρωμένα και επομένως πιο αποτελεσματικά από τις κλασικές συγκεντρωτικές δομές, που μοιάζουν να κυβερνούν τις κοινωνίες μας αλλά κυριαρχούν και στις πολιτικές δομές της αριστεράς. Λόγω της μεγαλύτερης αποτελεσματικότητάς της σε σχέση με συγκεντρωτικές μορφές οργάνωσης τα πολιτικά κέντρα εξουσίας σιγά σιγά αναγνωρίζουν την αξία της δομής του δικτύου ως μορφής οργάνωσης. Τα οικονομικά κέντρα εξουσίας ήδη την υιοθετούν σε σωρεία περιπτώσεων. Ωστόσο, οι κοινωνίες είναι οργανισμοί, στους οποίους είναι κατ’ εξοχήν πιο ταιριαστή μία τέτοια μορφή οργάνωσης απ’ ότι σε εξουσιαστικά μορφώματα. Το δίκτυο θα αποτελεί την κύρια μορφή οργάνωσης των κοινωνικών αγώνων από εδώ και πέρα.

Ελευθερία – Η πορεία των ανθρώπινων κοινωνιών δείχνει πως το οικονομικό μοντέλο της καπιταλιστικής αγοράς έχει αποτύχει να ανταποκριθεί στα αιτήματα της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφοσύνης, που τέθηκαν ήδη από τη Γαλλική επανάσταση. Αυτό το αποδεικνύει η δίψα του σύγχρονου ανθρώπου για περισσότερη ελευθερία και οι αντίρροπες τάσεις που επικρατούν στην πραγματικότητα. Σήμερα περισσότερο από ποτέ η ελευθερία αποτελεί το κεντρικό αίτημα της ανθρωπότητας, αυτό στο οποίο όλα τα υπόλοιπα εμπεριέχονται, και σήμερα περισσότερο από ποτέ διαπιστώνεται η έλλειψή της, μολονότι οι υλικές/παραγωγικές συνθήκες είναι αρκετά ανεπτυγμένες ώστε να την εγγυώνται σε έναν βαθμό, ισότιμα και σε όλους. Αυτό το αίτημα πρέπει να αναλάβουν να προωθήσουν τα κινήματα της εποχής.

Περιβάλλον – Η καταστροφή του πλανήτη δεν είναι τίποτε άλλο παρά αποτέλεσμα της ίδιας της σήψης των κοινωνιών λόγω της λειτουργίας τους με βάση ένα αντιανθρώπινο μοντέλο διακυβέρνησης. Όταν οι κοινωνίες βρίσκονται σε σήψη, τα αποτελέσματα αυτής αντανακλούν στη σχέση τους με τη φύση. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η σήψη αυτή προέρχεται από τις κοινωνικές αντιθέσεις και τον ταξικό πόλεμο που μαίνεται μέσα στις κοινωνίες. Μάλλον όχι ή τουλάχιστον όχι μόνο λόγω αυτού. Η καπιταλιστική οικονομική κατατάσσει τη φύση (τους φυσικούς πόρους) ως αγαθό εν αφθονία, το οποίο αποτελεί απλώς εισερχόμενο στοιχείο στην παραγωγή. Ακόμη χειρότερα, το καπιταλιστικό οικονομικό σύστημα βασίζεται στην έννοια της ανάπτυξης, δηλαδή στη διαρκή οικονομική μεγέθυνση, την διαρκή αύξηση της παραγωγής. Δίχως αύξηση της παραγωγής καπιταλισμός δε μπορεί να υπάρξει. Υπό όρους το πρώτο θεμελιώδες στοιχείο της καπιταλιστικής οικονομικής μπορεί να αλλάξει. Το δεύτερο όμως όχι. Αν αναλογιστούμε ότι το οικοσύστημα της γης είναι μεν ανοιχτό (δλδ σε αλληλεπίδραση με το σύμπαν και με δυνατότητες ανανέωσης) δεν μπορεί όμως να ανανεώνεται σε τόσο λίγο με τέτοιου είδους μεταχείριση, αυτό μας κάνει να συμπεραίνουμε ότι μέσω του καπιταλισμού δεν έχουμε περιθώρια επιβίωσης.

Περιττό να πω ότι τα δύο πρώτα στοιχεία αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της αντιεξουσιαστικής / αναρχικής σκέψης. Η επικαιρότητα της επανάστασης πάντως θα επιστρέψει μπολιασμένη με τα καλύτερα στοιχεία και από τα δύο ιστορικά επαναστατικά ρεύματα, την αναρχία και το μαρξισμό. Το μόνο ζητούμενο στην όλη ιστορία που βλέπω εγώ είναι ο υποκειμενικός παράγοντας, δηλαδή το εμείς και το πως λειτουργούμε στις σημερινές συνθήκες.

Advertisements

4 Σχόλια to “Δίκτυο, Ελευθερία, Περιβάλλον”

  1. inlovewithlife Says:

    Για το μη βιώσιμο της σχέσης περιβάλλοντος – καπιταλισμού δείτε εδώ :

    http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world_100043_30/10/2008_290112

  2. Erisabetsu Says:

    κοίτα ο καπιταλισμός αναπτύχθηκε με γνώμονα την ανάπτυξη (νομίζω δηλαδή)
    αν απο τότε γνωρίζανε το μέγεθος της επ8ιβάρυνσης της ανάπτυξης πάνω στο περιβάλλον και αν είχαν λάβει υπόψη τους της κραυγές του κόσμου και του πλανήτη όταν θα έπρεπε τότε θα είχε γίνει μια στροφή προς την αειφορία εγκαίρος,
    δεν μπορούμε να κατηγορούμε τον καπιταλισμό απο μόνο του για την καταστορφή, αν προσέξεις πολλά συστήματα διακυβέρνησης δεν υπολόγισαν
    καθόλου το περιβάλλον και το θυσίασαν στο όνομα της ανάπτυξης.
    δες τα εγκλήματα της κουμμουνιστικής ρωσσίας κατά το περιβάλλον.
    Απλά ο καπιταλισμός έχει μεγαλύτερο μέγεθος της ευθύνης.

    anyway… αυτά είχα να πω… δεν ξέρω και πολλά περι του θέματος…
    kampate ne!!!

  3. inlovewithlife Says:

    Η «δυτική» θεώρηση του κόσμου αντιλαμβάνεται τον άνθρωπο ως κάτι ξεχωριστό από τη φύση. Ως ένα ον, που από τότε που απέκτησε τον Ορθό Λόγο και συγκρότησε τις κοινωνίες του, έχει δημιουργήσει και τις δικές του νομοτέλειες, οι οποίες είναι διάφορες αυτών του φυσικού κόσμου.

    Μία τέτοια φιλοσοφική βάση, που χαρακτηρίζει όλα τα ρεύματα σκέψης από το διαφωτισμό και έπειτα (της αναρχικής σκέψης εξαιρουμένης), αποτελεί πρόσφορο έδαφος για τη δικαιολόγηση σχέσεων εξουσίας του ανθρώπου πάνω στη φύση, τον υποβιβασμό της φύσης σε δοχείο πόρων για την ευημερία της ανθρωπότητας, τον υποβιβασμό της τελικά σε μία οικονομική παράμετρο στα μυαλά των τεχνοκρατών που μας κυβερνάνε, οι οποίοι εκτός του ότι δεν ξέρουν χριστό από την πραγματική ζωή, είναι τουλάχιστον οι ίδιοι νευρωτικοί και ανισόρροποι.

    Αυτό που καλούμαστε εμείς είναι να παράγουμε καθημερινά την εναλλακτική πρόταση. Και αυτή δε γίνεται ποτέ από τον καναπέ, εκλέγοντας αντιπροσώπους στη βουλή. Περνά από τη δική μας κινητοποίηση και οικειοποίηση της πολιτικής.

    ΥΓ. Η ΕΣΣΔ δεν ήταν κομμουνιστική, ούτε σοσιαλιστική. Από ένα σημείο και έπειτα δεν είχε καμία σχέση με ο,τιδήποτε απελευθερωτικό για τον άνθρωπο ή σχετικό με τη συμφιλίωση με τη φύση. Αλλά γιατί το φέρνεις ως παράδειγμα?

  4. Ιερή Δούλη Erisabetsu Says:

    ε.. σαν τι να αναφέρω σου είπα δεν ξέρω πολλά στο θέμα
    απλά η ΕΣΣΔ με τις αρδεύσεις και τα συστήματα που ακολούθησε
    κατέληξε να εξαφανίσει ολόκληρη θάλασσα απο τον χάρτη.
    αα μου αρεσει όπως γράφεις 🙂 θα γίνω θαυμάστρια σου λοιπόν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: