Εξουσία – Το Νήμα που Διαπερνά και Εξηγεί την Ιστορία και τον Κόσμο

by

νεκτάριος κομικ

(Η εικόνα είναι κόμικ του Νεκτάριου Σταματόπουλου)

Ο άνθρωπος πάντοτε αναζητούσε το στοιχείο εκείνο, το οποίο να εξηγεί ολικά τον κόσμο και τις κοινωνίες. Στις απαρχές της ιστορίας απαντήσεις για το στοιχείο αυτό ανέλαβαν να δίνουν οι θρησκείες. Για τα πάντα υπήρχε μία εξήγηση – ο (οι) Θεός/οι. Μία εξήγηση που δεν επέτρεπε παραιτέρω αμφισβήτηση και αναζήτηση. Με την απομάγευση του κόσμου κατά το διαφωτισμό τη σκυτάλη πήρε ο ορθός λόγος. Στο χώρο της πολιτικής ο ορθός λόγος γέννησε τις ιδεολογίες. Αυτές έγιναν τόσο τα σχήματα για την πλήρη και διεξοδική εξήγηση των ανθρώπινων κοινωνιών όσο και τα οχήματα για την αλλαγή τους.

Οι ιδεολογίες σήμερα πεθαίνουν. Οι λόγοι πολλοί. Σε πρώτη ματιά, η λογική δίνει ως πρωταρχικό λόγο του θαμπώματός τους το γεγονός ότι, όπως και κάθε ανθρώπινη θεωρητική κατασκευή, αδυνατούν να ερμηνεύουν διεξοδικά – παρά μόνο κατά πολύ μακρυνή προσέγγιση – την πολυπλοκότητα της πραγματικότητας. Σε δεύτερη ματιά προκύπτει κάτι χειρότερο. Στην τιτάνια προσπάθεια εξήγησης του κόσμου οι ιδεολογίες τον απλοποιούν. Έτσι, κάθε «καλή» ιδεολογία, που θέλει να αλλάξει τον κόσμο, παίρνει ως αφετηρία της μία μονολιθική πραγματικότητα και μάλιστα μία μονοδιάστατη εικόνα της πραγματικότητας, όπως βολεύει στο εκ προοιμίου επιθυμητό αποτέλεσμα, που αυτή η ιδεολογία θέλει να φτάσει. Αυτά βέβαια τα λέει η λογική. Το συναίσθημα όμως ή καλύτερα η διαίσθηση λέει άλλα. Οι άνθρωποι σήμερα ζούν σε μία καταιγιστική πραγματικότητα. Βομβαρδίζονται επίσης με πληροφορία περισσότερο από ποτέ. Για αυτούς το πιο σημαντικό ζήτημα γίνεται ο έλεγχος των ζωών τους (έστω και σε ατομικό επίπεδο). Οι άνθρωποι σήμερα δεν περιμένουν από κάποιον/κάτι να τους πει πως να ζήσουν. Επιθυμούν να πατούν πάνω στο πτώμα τόσο του θεού και της ιδεολογίας όσο και κάθε κανόνα. Δεν καταφέρνουν όμως να συγκροτούν συλλογικά και αυτόνομα τους δικούς τους κανόνες συμβίωσης παρά αναπαράγουν τους κραταιούς, οι οποίοι τους επιτρέπουν ελάχιστο μόνο έλεγχο των ζωών τους. Με δυο λόγια ζουν ανερμάτιστοι. Αυτό λέγεται ασημαντότητα.

Λόγω της κοινής αυτής συνείδησης η σύγχρονη εποχή αποτελεί γόνιμη συνθήκη για την επιδίωξη του σημαντικότερου κοινωνικού αγαθού, της ελευθερίας. Η ανάγκη του σημερινού ανθρώπου για ελευθερία είναι πιο πιεστική από ποτέ, προκαλώντας συνεχείς εκρήξεις και δυναμικές στο εσωτερικό των κοινωνιών. Ο ρόλος μίας «ιδεολογίας» σήμερα μπορεί να παίζει ακριβώς αυτό. Να βάζει τις επιθυμίες και τις ανάγκες των ανθρώπων για ελευθερία σε όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματική τροχιά για την επιδίωξή της. Και δεν υπάρχει καμιά άλλη ιδεολογία που να είναι τόσο αποτελεσματική στην επιδίωξη της όσο το δυνατόν περισσότερης ελευθερίας για όλους (ισοελευθερίας) από την αναρχική. Όπως επίσης δεν υπάρχει καμία άλλη ιδεολογία που να μπορεί να αναιρεί κάθε στιγμή τον εαυτό της και να αποιδεολογικοποιείται από την αναρχική.

Η αναρχική θεώρηση του κόσμου έχει όμως να δώσει και κάτι ίσως πιο σημαντικό για το μέλλον. Επικεντρώνοντας στο αντίστροφο της ελευθερίας, την εξουσία, μας βάζει στη σωστή τροχιά για το πως μπορούμε να εξηγούμε πιο πολυδιάστατα τον κόσμο και την ιστορία – δηλαδή με βάση τις σχέσεις εξουσίας.

Εδώ υπάρχει ένα πρόβλημα. Αντίθετα με το μαρξισμό, η αναρχική σκέψη δεν ανήγαγε ποτέ το ποιόν της σε επιστήμη. Από τη μία έτσι απέφυγε την αυθεντία, που φτάνει στα όρια της γελοιότητας στους ορθόδοξους μαρξιστές, από την άλλη όμως δεν έφτασε ούτε στο ελάχιστο το αναλυτικό επίπεδο της πραγματικότητας (της μονοδιάστατης εικόνας της μάλλον), που άγγιξε ο μαρξισμός. Φυσικά, η ανθρώπινη σκέψη προχωρά πέρα από ταμπέλες. Σήμερα, πολλά επιστημονικά ρεύματα καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα χωρίς να είναι ριζοσπαστικά, αντιθέτως υπηρετώντας το σύστημα. Ότι η εξουσία είναι το νήμα που διαπερνά και εξηγεί την ιστορία και τον κόσμο, η πιο ισχυρή ερμηνευτική δύναμη που έχουμε. Και ότι η πάταξή της οδηγεί σε πιο αρμονικές (αυτοί το βλέπουν υπό το πρίσμα του παραγωγικού – πιο παραγωγικές) κοινωνίες.

Η σύγχρονη ριζοσπαστική σκέψη οφείλει να παράξει την θεωρία του σήμερα για την κοινωνική απελευθέρωση αύριο με βάση αυτά τα διδάγματα. Αντλώντας τα καλύτερα στοιχεία από το μαρξισμό και την αναρχική σκέψη αλλά και την ιστορία και τις πρακτικές των κινημάτων χωρίς τα βαρίδια και τις παρωπίδες των ηλιθίων του παρελθόντος.

ΥΓ. Έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλίο που το περιεχόμενό του σχηματοποιούνταν στο μυαλό μου από καιρό. Εξιστορεί τον ανθρώπινο πολιτισμό υπό το πρίσμα της εξουσίας. Μολονότι είμαι ακόμη στην αρχή, μου δίνει απαντήσεις σε πράγματα που αμφισβητούσα στην κεντρικότητα της εξουσίας ως αναλυτικής δύναμης του κόσμου (κυρίως στην – φαινομενική στο μυαλό μου – αδυναμία της να εξηγήσει το πως εξελίσσονται οι κοινωνίες). Γράφτηκε το 1985 από έναν σοσιαλδημοκράτη (φυσικά) κοινωνιολόγο. Αποτελεί το πρώτο μέρος τριλογίας, το δεύτερο μέρος της οποίας δεν έχει ακόμη μεταφραστεί στα Ελληνικά, ενώ το τρίτο δεν έχει παγκοσμίως εκδοθεί ακόμη. Λέγεται «Οι πηγές της κοινωνικής εξουσίας – Μια ιστορία της εξουσίας από τις αρχές ως το 1760 μΧ». Ο συγγραφέας λέγεται Michael Mann.

Advertisements

6 Σχόλια to “Εξουσία – Το Νήμα που Διαπερνά και Εξηγεί την Ιστορία και τον Κόσμο”

  1. Greek Rider Says:

    Θα χαρώ πολύ να το διαβάσω. Είναι αλήθεια ότι όλα τα τελευταία χρόνια όλοι οι κοινωνιολόγοι ή οι περισσότεροι επικεντρώθηκαν στην εξήγηση της κοινωνίας με χρησιμοθηρικό τρόπο στα πλαίσια της οργάνωσης της παραγωγής που αναπαραγάγει τον σημερινό κόσμο.

    Η έλλογη σκέψη για έναν άλλο κόσμο σε διαφορετικές βάσεις ακόμη θεωρείται ταμπού και άτυπα σχεδόν απαγορεύεται. Μπορεί όμως με τέτοιες συνθήκες να υπάρξει κάτι καινούργιο; Ασφαλώς όχι, όχι μόνο στις κοινωνικές επιστήμες αλλά πουθενά.

    Γι΄αυτό χρειαζόμαστε και διψάμε για καινοτόμα σκέψη που δεν θα στηρίζεται αναγκαστικά στις υπάρχουσες δομές.

    Προσωπικά πιστεύω πρώτα στη φαντασία και μετά στα μαθηματικά. Πρώτα πρέπει να συλλάβουμε κάτι και μετά θα το δούμε αναλυτικά. Σήμερα υπάρχει 100% ανάλυση και 0% φαντασία. Έτσι οι σημερινές κοινωνικές επιστήμες διυλίζουν τον κώνωπα και μένουν νομοτελειακά στα ίδια και τα ίδια.

  2. inlovewithlife Says:

    Το εντυπωσιακό στο συγκεκριμένο βιβλίο είναι η τιτάνια προσπάθεια να ερμηνευθούν τα πάντα με τη μεγαλύτερη δυνατή λεπτομέρεια με βάση τις αναπτυσσόμενες σχέσεις εξουσίας και όχι αποκλειστικά με τις σχέσεις παραγωγής, όπως αναλύουν τόσο οι μαρξιστές όσο και οι θεωρητικοί του καπιταλιστικού «φιλελευθερισμού». Παρόλο που έχω διαβάσει τις πρώτες 200 από τις 1400 σελίδες έχω μείνει άναυδος.

    Η εξήγηση της ιστορικής «εξέλιξης» ξεπερνιέται με εξίσου εντυπωσιακό τρόπο ως ανταγωνισμός και αλληλεπίδραση των δικτύων εξουσίας, που χωρίζονται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες, οικονομικά, πολιτικά, ιδεολογικά και στρατιωτικά.

    Το σημαντικό επίσης χαρακτηριστικό του βιβλίου είναι ότι δεν έξηγει μονολιθικά τον ανθρώπινο πολιτισμό αλλά ως ένα υπερβολικά πολύπλοκο σύστημα, το οποίο μόνο κατά προσέγγιση (και όχι εξαντλητικά) μπορεί να κατανοηθεί. Φαντάζομαι ότι αργότερα θα κάνει συνδέσεις με θεωρίες του χάους, εντροπίες κτλ.

  3. Ιθάκη - Αταλάντη Says:

    Aπό την σύνοψή σου μου γεννώνται πολλά ερωτήματα:
    «Το πιο σημαντικό ζήτημα γίνεται ο έλεγχος των ζωών τους (έστω και σε ατομικό επίπεδο).» Δεν είναι μια διαχρονική εσωτερική ανάγκη ο αυτοέλεγχος της ζωής ενός ανθρώπου;

    «Δεν καταφέρνουν όμως να συγκροτούν συλλογικά και αυτόνομα τους δικούς τους κανόνες συμβίωσης παρά αναπαράγουν τους κραταιούς, οι οποίοι τους επιτρέπουν ελάχιστο μόνο έλεγχο των ζωών τους. Με δυο λόγια ζουν ανερμάτιστοι. Αυτό λέγεται ασημαντότητα.» Πόσο εύκολο είναι να συγκροτήσουν συλλογικά, αυτόνομα (εκ του μηδενός;) νέους κανόνες συμβίωσης. Είτε συμφωνείς μαζί τους, είτε διαφωνείς, οι κραταιοί είναι δοκιμασμένοι. Οι νέες συλλογικότητες δεν μπορούν παρά να τους δουν ως σημεία αναφοράς, όσοι συμφωνούν με το σύστημα για να τους αναπαράξουν και όσοι διαφωνούν για να παρεκκλίνουν στο πλαίσιο του εφικτού. Βέβαια κάθε συλλογικότητα συγκροτείται από ατομικότητες που θα πρέπει προφανώς να έχουν λύσει τα ππρσωπικά τους «θέματα» με την εσωτερική τους και την εξωτερική εξουσία. Η ανάπτυξη εντελώς νέων κανόνων, η «αναζήτηση του ανέφικτου», είναι τόσο χρονοβόρα και δύσκολη που καθιστά την συζήτηση ουτοπική, κατά τη γνώμη μου. Πολύ σημαντικό λοιπόν το σχόλιο σου για απελευθέρωση από βαρίδια και παρωπίδες του παρελθόντος.

  4. bear Says:

    Αστυνομικός δολοφόνησε εν ψυχρώ ανήλικο

    Πορεία Σήμερα Κυριακή
    Βράδυ Σαββάτου στα Εξάρχεια και μετά από ασήμαντο διαπληκτισμό νεαρών με πλήρωμα περιπολικού, 2 αστυνομικοί επέστρεψαν (5 λεπτά αργότερα) και ο ένας πυροβόλησε στο στήθος 15…χρονο δολοφονώντας τον εν ψυχρώ.

    Περισσότερα στο indy.gr
    ΑΘΗΝΑ: 13.00 στο Μουσείο (Πατησίων) πορεία προς τη ΓΑΔΑ
    ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: πορεία στις 12.00 στη Καμάρα
    ΠΑΤΡΑ: 13.00 στο Παράρτημα
    ΧΑΝΙΑ:13:00 στην Πλατεία της Δημοτικής Αγοράς
    ΞΑΝΘΗ: 13.00 στο Πολυτεχνείο
    ΜΥΤΙΛΗΝΗ: 11.00 στη πλατεία Σαπφούς
    ΒΕΡΟΛΙΝΟ: 13.00 έξω από τη πρεσβεία

  5. inlovewithlife Says:

    Ο αυτοέλεγχος της ζωής ενός ανθρώπου είναι μια διαχρονική εσωτερική ανάγκη. Ωστόσο, ο άνθρωπος ως ατομικότητα δε μπορεί να αποκτήσει τον έλεγχο της ζωής του, γιατί ζει σε κοινωνία και ενεργεί σε αλληλεπίδραση με αυτή. Συνεπώς μόνο συλλογικά μπορούμε να αλλάζουμε τις ζωές μας.

  6. Michael Mann - Εκδήλωση στη Στοά του Βιβλίου « IN LOVE WITH LIFE Says:

    […] τον Michael Mann τα έχω ξαναπεί εδώ και […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: