Michael Mann – Εκδήλωση στη Στοά του Βιβλίου

by

pangaia

Για τον Michael Mann τα έχω ξαναπεί εδώ και εδώ.

Χθες στη στοά του βιβλίου και με αφορμή την έκδοση του δεύτερου τόμου από το έργο του «Οι Πηγές της Κοινωνικής Εξουσίας» ο ίδιος ο συγγραφέας μίλησε για τις κοινωνιολογικές του θεωρίες. Το περιεχόμενο της παρουσίασής του μπορείτε να βρείτε εδω.

Αν σε κάτι σιχαίνομαι τους ακαδημαϊστές, αυτό είναι η συνεχής αερολογία με σκοπό την κάλυψη μίας ένδειας ιδεών και περιεχομένου σε αυτά που λένε. Επίσης, αν σε κάτι δεν πάω καθόλου τους μεταμοντέρνους διανοητές, αυτό είναι η γενικευμένη ασάφεια, η σχετικοποίηση των πάντων και η απουσία αιτίου και αιτιατού, που μου ανάγουν σε φυσικό νόμο, επειδή τους διακατέχει προσωπικά, όταν αποπειρώνται – αποτυχημένα βέβαια – να εξηγούν την πραγματικότητα, μιας και ποτέ δεν έστρωσαν τον κώλο τους κάτω, για να καταφέρουν κάτι καλύτερο.

Ο Michael Mann δεν είχε κανένα από τα δύο χαρακτηριστικά στην παρουσίασή του. Συγκροτημένος λόγος, αξιοπρεπής απόπειρα για την νηφάλια και αντικειμενική εξήγηση της πραγματικότητας, γενικότερα μία πολύ ενδιαφέρουσα ομιλία, που δυστυχώς είδα μόνο κατά μέρος.

Μολονότι η κοινωνιολογική του θεωρία είναι ό,τι πιο συγκροτημένο έχουμε για την εξήγηση του κόσμου μακριά από ντετερμινισμούς, μαρξιστικές ιδεοληψίες και αστικές ισοπεδώσεις αρχής, μέσου και τέλους της ανθρώπινης ιστορίας κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του νεοφιλελεύθερου καπιταλιστικού μοντέλου, σε ένα σημείο κατά τη γνώμη μου χωλαίνει και αυτό το σημείο επιτάθηκε κατά την ομιλία του.

Κάθε κοινωνιολογική θεωρία τελικά κρίνεται διαχρονικά με βάση το πως εξηγεί την κοινωνική αλλαγή. Ο υλισμός με τις δύο εκφάνσεις του, τον μαρξισμό και την αστική οικονομική επιστήμη, θέτουν στο κέντρο της ανάλυσής τους την οικονομία, ενώ αντίστοιχα ο ιδεαλισμός την ιδεολογία. Για τις αστικές ψευδοεπιστήμες δεν υπάρχει κοινωνική αλλαγή, όπως τη βιώνουμε και είναι καταγεγραμμένη στην ιστορία, αλλά η τελειοποίηση των σημερινών μορφών ζωής. Για τον Μαρξ κινητήριος μοχλός της ιστορίας είναι η πάλη των τάξεων στο πεδίο της παραγωγής.

Με αφετηρία τη σκέψη του Weber ο Michael Mann διαλέγει τρίτους δρόμους σχετικοποιώντας σε μεγάλο βαθμό την μονιστική πρόσληψη του μαρξισμού σχετικά με τις αιτίες της κοινωνικής αλλαγής. Σύμφωνα με την προσέγγισή του η κοινωνική αλλαγή προέρχεται από διαφορετικούς κάθε φορά παράγοντες, που προσδιορίζονται ιστορικά μετά από έρευνα. Έτσι, άλλοτε είναι οι επιστημονικές και τεχνολογικές ανακαλύψεις, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις αντιλήψεις και άλλοτε οι ανταγωνισμοί που αναπτύσσονται ανάμεσα στα δίκτυα εξουσίας και έχουν ως αποτέλεσμα άλματα προς τα μπρος στην δυνατότητα οργάνωσης της κοινωνικής εξουσίας.

Προχωρούμε πιο κάτω. Αν η σκέψη της Ιταλικής αυτονομίας έδωσε κάτι πολύ θετικό στον μαρξισμό, αυτό είναι η ιδέα ότι η κοινωνική αλλαγή στον καπιταλισμό δεν προέρχεται αποκλειστικά από την αστική τάξη, που παρασέρνει μαζί της όλη την ανθρωπότητα σε μία ξέφρενη ανάπτυξη της παραγωγής (για να τη διαδεχθεί αργότερα το προλεταριάτο). Είναι ο κόσμος της εργασίας και οι αντιστάσεις του στις ανταγωνιστικές σχέσεις παραγωγής, που μετασχηματίζουν τον καπιταλισμό σε νέες οργανωτικές μορφές. Είναι η προσπάθεια του κεφαλαίου να αντιπαρέρχεται τέτοιες αντιστάσεις για την εντατικοποίηση της εκμετάλλευσης και την επίταση του κέρδους.

Όταν επίσης μιλάμε για κοινωνική αλλαγή, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη και την παντιέρα της σοσιαλδημοκρατίας των ΗΠΑ, με την οποία κατέκτησε την ιδεολογική πρωτοκαθεδρία μεταπολεμικά – 50ς με 70ς – από τους συντηρητικούς (και φαίνεται να την επανακατακτά με τα ιδεολογήματα της πράσινης ανάπτυξης κτλ μετά την κρίση). Μιλάμε φυσικά για τον τεχνολογικό ντετερμινισμό τύπου McLuhan. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση η κοινωνική αλλαγή, τουλάχιστον στη νεωτερικότητα, είναι αποτέλεσμα τεχνολογικών ανακαλύψεων, οι οποίες κάθε φορά μετασχηματίζουν τις κοινωνίες και την παραγωγή και μπορεί να μας οδηγήσουν μέχρι καιστη γη της επαγγελίας, μία κοινωνία ισότητας και ελευθερίας (είναι το τυράκι κάθε σοβαρού σοσιαλδημοκράτη, με το οποίο δίνει στα πλήθη κάτι να πιστεύουν όσο εξουσιάζει).

Ο M. Mann είναι εν μέρει στη σωστή κατεύθυνση. Δεν μπορούμε να αποδεχτούμε μία μονιστική αιτιολόγηση της κοινωνικής αλλαγής. Όπως και η Αμερικανική Σοσιαλδημοκρατία. Οι τεχνολογικές εξελίξεις πράγματι μετασχηματίζουν την κοινωνική ζωή (τίνος όμως αποτέλεσμα είναι οι ίδιες?). Περισσότερο όμως δίκιο είχε ο Μαρξ και οι Ιταλοί αυτόνομοι. Ο άνθρωπος μπορεί μόνο να είναι το κέντρο της κοινωνικής αλλαγής και δη ο καταπιεζόμενος (ούτε το απρόσωπο της εξουσίας ούτε αυτό της τεχνολογίας, της οικονομίας, της παραγωγής). Αν ήμασταν ρομπότ υπακοής, δεν θα υπήρχε ιστορία. Είμαστε όμως άνθρωποι, δηλαδή έχουμε τα χαρακτηριστικά της αυτονομίας, και επομένως η δυνατότητά μας να ελε΄γχουμε τη δική μας ζωή και να αλληλεπιδρούμε στον έξω κόσμο κινείται σε συνεχή αντιδιαστολή με τις δυνάμεις εξουσίασής πάνω μας. Είναι λοιπόν οι δικές μας αντιστάσεις, η δική μας πάλη για αυτονομία, ατομική και κοινωνική, που κινούν την ιστορία.

Για να σχηματίσουμε μία αντιεξουσιαστική ερμηνεία της κοινωνικής αλλαγής πρέπει να ανιχνεύουμε τους κινητήριους μοχλούς της στον άνθρωπο που αγωνίζεται ενάντια στην εξουσία. Και εδώ διεισδύει το υποκειμενικό στοιχείο, που καταστρέφει τελικά κάθε ντετερμινιστική πρόσληψη της ιστορίας, είτε μαρξιστικής είτε αστικής επινόησης. Τα πράγματα είναι στα χέρια μας και πρέπει να είμαστε άξιοι του μέλλοντος, που θέλουμε να έχουμε. Καλωσήρθαμε στην έρημο του πραγματικού.

ΥΓ. Μου έκανε εντύπωση πως στην παρουσίασή του ο Mann έκανε διαχωρισμό ανάμεσα στην «εξουσία για» (την επίτευξη σκοπών) «εξουσία επί» (των ανθρώπων), κάτι που τουλάχιστον στον πρώτο τόμο του έργου του δεν υπήρχε. Ίσως στη συνέχεια – μετά τη συγγραφή του – επηρεάστηκε και από λιγότερο mainstream ροές σκέψης.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: