Ομοφωνία, Άμεση Δημοκρατία & Λήψη Αποφάσεων

by

Ομοφωνία ή Συναίνεση – Ο τρόπος λήψης απόφασης με τη σύμφωνη γνώμη όλων των παρισταμένων.

Άμεση Δημοκρατία – Ο τρόπος λήψης απόφασης κατόπιν ψηφοφορίας και επικράτησης της άποψης της πλειοψηφίας των παρισταμένων.

Συλλογικότητες & Κινήματα
Το ποια από τις δύο αρχές θα υιοθετείται ως τρόπος λήψης αποφάσεων στα κινήματα είναι ένα θέμα που ενδέχεται να έχει απασχολήσει κάθε κινηματική συλλογικότητα. Στις περισσότερες συλλογικότητες το ζήτημα λύνεται, όταν προκύπτει, και επικρατεί εκ των πραγμάτων ο κανόνας της ομοφωνίας. Η ομοφωνία έτσι εξυπηρετεί την ανάγκη για τη συνοχή της ομάδας, ενώ έχει το προσόν ότι μπορεί και αποκρύβει κάτω από το πέπλο της και τυχόν διαφωνίες, που εύλογα θα υπάρχουν, ώστε να μοιάζουν όλα μέλι γάλα. Όμως τα πράγματα δε σταματούν εκεί. Από πολλούς διεκδικείται η εφαρμογή του κανόνα της ομοφωνίας και στα κινήματα συνολικά.

Ιστορία
Από την ιστορία του αναρχικού κινήματος προκύπτει ότι ο προβληματισμός αυτός κρατά από παλιά με τους «κοινωνικούς» αναρχικούς (πχ Μαλατέστα) να τάσσονται υπέρ της άμεσης δημοκρατίας ως ενός πιο συμβατού με την ισότητα τρόπου πολιτικής λειτουργίας και με τους «ατομικιστές» αναρχικούς (πχ Στίρνερ) να τάσσονται υπέρ της ομοφωνίας, για το λόγο ότι η άμεση δημοκρατία καταπιέζει το άτομο που μειοψηφεί (μία άλλη συζήτηση είναι κατά πόσο οι «ατομικιστές» αναρχικοί έχουν γενικότερα να κάνουν κάτι με το σοσιαλιστικό αναρχικό κίνημα και τα μαζικά κοινωνικά κινήματα – ενδεικτικά ο Στίρνερ στο τέλος τρελάθηκε).

Υπέρ της Ομοφωνίας
Κατά τη γνώμη μου η ομοφωνία ως τρόπος λήψης αποφάσεων είναι τελείως αδόκιμη τόσο για μικρές πολιτικές συλλογικότητες όσο και για ευρύτερα κοινωνικά κινήματα. Η εμπιστοσύνη στην ομοφωνία στηρίζεται σε δύο υπεραπλουστευτικές παρανοήσεις :

– Ότι σε μία ιδανική κοινωνία δε θα υπάρχουν διενέξεις αλλά ομόνοια και κοινωνική αρμονία και ότι τελικά όλοι θα συμφωνούμε με όλους.

Η θέση αυτή παρανοεί την ανθρώπινη φύση και συγκεκριμένα το ανθρώπινο χαρακτηριστικό της αυτονομίας. Ακόμη και σε μία εν δυνάμει κατευθυνόμενη προς το ιδανικό κοινωνία θα υπάρχουν κοινωνικές διενέξεις. Οι κοινωνικές διενέξεις δεν προκύπτουν μόνο για λόγους ανισοτήτων ή/και διάστασης συμφερόντων, αν και οι ανισότητες είναι ένας πολύ βασικός παράγοντάς τους. Προκύπτουν και από άλλους παράγοντες, που έχουν να κάνουν με τη δυσχέρεια λύσης των προβλημάτων, την έλλειψη πληροφόρησης, τα ιδιάζοντα χαρακτηριστικά των εμπλεκομένων κτλ. Αν θεωρήσουμε ότι δε θα υπάρχουν διενέξεις, τότε θα πρέπει να αποδεχθούμε ότι δε θα υπάρχει και κοινωνική πρόοδος ή παρακμή αλλά στασιμότητα, πράγμα εξ ορισμού παράλογο.

– Ότι η άμεση δημοκρατία καταπιέζει την μειοψηφία.

Αυτή η θέση έχει μία αλήθεια. Αναγνωρίζεται άλλωστε ακόμη και στα αστικά κοινοβουλευτικά καθεστώτα, όπου επιχειρούνται κανόνες για την προστασία των μειοψηφιών, κυρίως των εθνοτικών μειονοτήτων. Σε μία πιο ελεύθερη κοινωνία θα πρέπει να βρεθούν (πάλι με άμεση δημοκρατία) οι κανόνες εκείνοι που θα διασφαλίζουν τα δικαιώματα των μειοψηφιών.

Αυτή όμως η θέση έχει και την εξής παρανόηση, άμεση απόρροια του γεγονότος ότι οι αναρχικοί ουδέποτε ανέλυσαν επιστημονικά το εξουσιαστικό φαινόμενο, ενάντια στο οποίο μάχονται. Και αυτό γιατί, όπως και αν οριστεί, η εξουσία έχει δύο όψεις : (α) την εξουσία για την εκτέλεση κάποιας πράξης και την επίτευξη κάποιου σκοπού και (β) την εξουσία επί άλλων ανθρώπων ή της φύσης. Η αντεξουσία ως ιδανικό (γιατί για ιδανικό πρόκειται) μάχεται για τον περιορισμό της δεύτερης όψης της εξουσίας. Η πρώτη μορφή εξουσίας δε δύναται να περιοριστεί (εκτός άμα αυτοκτονήσουμε όλοι μαζί) αλλά θα πρέπει να καταστεί συμβατή με την εξαφάνιση της πρώτης.

Συνεπώς και αν λάβουμε υπόψη ότι οι άνθρωποι συγκροτούμε κοινότητες για την επιβίωση και την ευτυχία μας και ότι οι κοινότητες αυτές έχουν δυναμική και άρα ανάγκη, για να αποφασίζουν πως θα δρούν και να ασκούν εξουσία για την επίτευξη στόχων (όπως πχ να υπάρχει ισότητα στη διανομή των αγαθών στα μέλη τους ή να γίνει κάποιο δημόσιο έργο), τότε θα πρέπει να βρούμε έναν κατάλληλο τρόπο λήψης αποφάσεων, που να μας περικλείει ισότιμα όλους. Στο μέτρο που η μειοψηφία που ανακύπτει σε κάθε περίπτωση (α) συμφώνησε να είναι μέλος της κοινότητας, (β) συμφώνησε σε αυτόν τον τρόπο λήψης αποφάσεων, (γ) διατηρεί κάποια δικαιώματα μη καταπίεσής της από την πλειοψηφία τα οποία συμφωνούνται από τα πριν, (δ) επικρατούν δίκαιοι όροι συζήτησης κατά τα χαμπερμασιανά πρότυπα και (ε) μπορεί, όποτε το επιθυμεί να αποχωρεί από την κοινότητα, δεν τίθεται θέμα εξουσίας επί αυτής.

Κατά της Ομοφωνίας
Από την άλλη κανείς δεν ανέλυσε τα προβλήματα που έχει ο κανόνας της ομοφωνίας στη λήψη αποφάσεων :

– Το ότι μπορεί να λειτουργήσει ως τρόπος λειτουργίας και λήψης αποφάσεων για ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα σε μικρές ομάδες ανθρώπων αλλά όχι σε μακροκοινωνικό επίπεδο, πόσο μάλλον στα κινήματα.

– Το ότι ακόμη και σε μικρές ομάδες δεν είναι δόκιμος τρόπος λήψης αποφάσεων αλλά τρόπος θαψίματος, αντί συζήτησης, των διαφορετικών απόψεων, που έτσι και αλλιώς υπάρχουν.

Η Διαφωνία
Υπάρχει τέλος μια δεδομένη πολιτική στάση απέναντι στο φαινόμενο της διαφωνίας και της διάστασης απόψεων μέσα στα κινήματα και τις πολιτικές οργανώσεις. Η στάση ότι η ύπαρξη, ακόμη και η ένδειξη ή υπόνοια, διαφωνίας είναι φαινόμενο παθογένειας και διάρηξης της συνοχής της συλλογικότητας. Η στάση αυτή απέναντι στη διαφωνία είναι κληρονομιά της αριστεράς. Η αριστερά είχε πάντα ως σκοπό την κατάληψη της εξουσίας. Για να αναμετρηθεί όμως με τους εξουσιαστικούς μηχανισμούς, είχε την ανάγκη να τα θυσιάσει όλα στο βωμό της μπετόν αρμέ συνοχής. Κάπου εκεί ξεχάσαμε να συζητάμε. Αντίθετα, το πολιτικό σύστημα άφηνε πάντα ένα περιθώριο στην ανταλλαγή απόψεων, για να εξασφαλίζει την ευελιξία και προσαρμογή του στις εκάστοτε συνθήκες.

Δε χρειάζεται λοιπόν να συμφωνούμε. Αντίθετα θα πρέπει να διαφωνούμε, να συζητάμε, να ανταλλάσσουμε απόψεις και να ρίχνουμε κάτω τους δογματισμούς. Ο καθένας θα πρέπει να έχει και από μία άποψη, συγκροτώντας την μέσα από την ελεύθερη ανταλλαγή απόψεων. Ως προς το τι θα πράττουμε κάθε φορά, αυτό θα έχει να κάνει με την ποιότητα της συζήτησης και την ικανότητά μας να μπορούμε να καταλήγουμε σε αυτά που μας ενώνουν.

Η ομοφωνία είναι καταπιεστική και ολέθρια για τα άτομα και τις συλλογικότητες, δεδομένου ότι προϋποθέτει ότι στο τέλος κάθε συζήτησης θα πρέπει να υπάρχει μία και μόνο άποψη στα μυαλά των ανθρώπων. Αυτό δεν είναι εφικτό. Επειδή μπορεί να μην προκύπτει στην πράξη η ανάγκη να λειτουργούμε με άμεση δημοκρατία, αυτό δε σημαίνει ότι η ομοφωνία ως τρόπος πολιτικής λειτουργίας και συγκρότησης είναι λογική. Είναι τελείως παράλογη.

Advertisements

8 Σχόλια to “Ομοφωνία, Άμεση Δημοκρατία & Λήψη Αποφάσεων”

  1. Greek Rider Says:

    Πολύ ενδιαφέρουσες οι απόψεις που παραθέτεις αφού και εγώ σκέφτομαι ιδιαίτερα το τελευταίο διάστημα όλα αυτά.

    Είχα δει ένα ντοκιμαντέρ για τους Ζαπατίστας (δεν θυμάμαι) που και πότε, στο οποίο έλεγαν ότι στηρίζονται στην ομοφωνία σε συσκέψεις πολλών ατόμων για τις αποφάσεις τους. Με αυτό τον τρόπο δεν έχουν ηγέτες.

    Παραδόξως έλεγαν, ότι πίσω από την ομοφωνία υπάρχουν αμοιβαίες υποχωρήσεις (σου χρωστάω μου χρωστάς την επόμενη).

    Πιστεύω ότι η ομοφωνία όντως θα μπορούσε υπο κάποιες συνθήκες να είναι προβληματική αλλά η φιλοσοφία της μου αρέσει και παραδόξως λειτουργεί.

    Θα το ερευνήσω και εγώ περισσότερο.

  2. inlovewithlife Says:

    Ευχαριστώ GR. Ομολογουμένως και εγώ είμαι σε συλλογικότητες που λειτουργούν στην πράξη με διαδικασίες ομοφωνίας. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν διαφωνίες. Όταν όμως ανακύπτουν, συζητούνται και γίνεται προσπάθεια για μία απόφαση που να ικανοποιεί όλους. Ενδέχεται όμως η ομοφωνία να οδηγεί σε αδιέξοδα ή σε καταστάσεις καταπίεσης. Δεν είναι θεμιτό να έχουμε όλοι την ίδια άποψη και δεν είναι πάντα εφικτό να μας πείθουν τα επιχειρήματα της άλλης πλευράς. Όταν όμως φτάνουμε σε τέτοια αδιέξοδα, η ομοφωνία για λόγους ανάγκης θα πρέπει να παραχωρεί τη θέση της στην ψηφοφορία. Και τέτοια αδιέξοδα θα παρατηρούνται όλο και περισσότερο όσο θα μεγαλώνει η κλίμακα της ομάδας. Θα πρέπει δε να έχουμε υπόψη μας ότι στη δική μας λειτουργία κυοφορούνται, αν κυοφορούνται, οι τρόποι λήψης αποφάσεων πιο ελεύθερων κοινωνιών. Έτσι, όταν τα κάνουμε μπουρδέλο, το κακό είναι διπλό.

  3. omadeon Says:

    Το πρόβλημα (εκτός των σωστών επισημάνσεων που κάνεις – και όπου συμφωνώ σε όλα)… είναι μάλλον το ότι έχουμε εθιστεί στον πρωτόγονο τρόπο σκέψης που κάνει ένα βαθύ διαχωρισμό ανάμεσα σε απόψεις και σε αποφάσεις… δυαδικής λογικής (ναι ή όχι, ο ή 1) που είτε εγκρίνουν είτε απορρίπτουν αυτές τις απόψεις, τις οποίες «καλείται να κρίνει» ένα πλήθος.

    Αυτό νοίμίζω είναι βασικό λάθος, αποτελεί ένα είδος… δημοκρατικού πρωτογονισμού.

    Αντίθετα, άμεση δημοκρατία μπορεί να θεωρηθεί η συμμετοχή ΟΛΩΝ στη διαμόρφωση σχεδίων και πολύπλοκων λογικών δομών, όπου ΔΕΝ ΑΡΚΕΙ να λες «είμαι υπέρ» ή «είμαι κατά», πρέπει να μπορείς να συνεισφέρεις (κάπου) ένα κομμάτι της συλλογικής σύνθεσης στη διαμόρφωση της οποίας, στη δημιουργία της οποίας συμμετέχεις. Και δεν συμμετέχεις σαν κριτής μόνο αλλά και σαν δημιουργός.

    Το χειραφετημένο είδος δημιουργικού πλήθους μιας τέτοιας (προς το παρόν μη-υπαρκτής) άμεσης δημοκρατίας δεν αποφασίζει ΜΟΝΟ ένα ναι ή ένα όχι αλλά ΓΡΑΦΕΙ (ο ένας μαζί με τον άλλον) τα ίδια τα κείμενα και τα σχέδια δράσης του, αποφασίζοντας ΑΝ χρειαστεί για «ναι ή όχι» σε αμέτρητα μικρά παρακλάδια του συνολικού συνθετικού οικοδομήματος.

    Η πλησιέστερη αναλογία που μπορώ να φανταστώ είναι ένα πλήθος μουσικών που τζαμάρει μαζί, ή πλήθος δημιουργικών προγραμματιστών Η/Υ που φτιάχνει ένα μεγάλο software project. Μια άλλη κοντινή αναλογία είναι ο τρόπος που ΗΔΗ φτιάνεται η… Wikipedia.

    Αλλιώς… (αν μη τι άλλο) εμφανίζεται μια σειρά αρνητικών φαινομένων, όπως π.χ. (1) η οχλαγωγία και δημαγωγία, (2) ο Διανοητικός ταξικός διαχωρισμός (καταμερισμού διανοητικής εργασίας) ανάμεσα σε εκείνους που προτείνουν και σε εκείνους που εγκρίνουν (όσα προτείνονται)…
    (3) η καταπίεση μειοψηφιών, (4) η απώλεια σημαντικής πληροφορίας, (5) η μεγάλη αχρείαστη καθυστέρηση ανάμεσα σε συνεδριάσεις για κάποιο θέμα και στο ΙΔΙΟ το θέμα (ως προς την υλοποίησή του).

    Αμεση δημοκρατία σημαίνει νομίζω ένα ΥΠΕΡΕΞΥΠΝΟ δίκτυο έξυπνων ανθρώπων, πολλές φορές εξυπνότερο από το άθροισμα αυτών των ανθρώπων μαζί, διότι… ΜΑΖΙ με τους άλλους, ο καθένας, κατασκευάζει -τελικά- όχι μόνο τα τρέχοντα projects αλλά και την ΙΔΙΑ τη συλλογική (τους) πραγματικότητα.

    Το να πούνε ένα ναι ή ένα όχι σε κάποιο θέμα δεν αποκλείεται βέβαια, αλλά αποτελεί απειροελάχιστο ασήμαντο κομμάτι της συλλογικής τους δημοκρατικής δημιουργικότητας.

    Αλλά… ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ για ΟΛΑ αυτά είναι να μάθουν οι άνθρωποι ΠΡΩΤΑ να… συζητάνε, να μοιράζονται χρήσιμη πληροφορία χωρίς εμπάθειες και αντιπαλότητες, να μην αναμειγνύουν προσωπικά θέματα με συλλογικά, και ένα σωρό άλλες αρετές, που ΑΡΧΙΖΟΥΜΕ ήδη ΤΩΡΑ να μαθαίνουμε.

    This is my vision, anyhow… (και ΟΛΑ υπόκεινται σε αναθεώρηση!) 🙂

  4. inlovewithlife Says:

    omadeon έχεις απόλυτο δίκιο. Ίσως πέφτω και εγώ στις λούμπες που κριτικάρεις, όταν σκέφτομαι τέτοια θέματα. Υπό τέτοιους όρους (όπως τους θέτεις) η ομοφωνία μπορεί να μην γίνεται τελείως παράλογη ακόμη και για μεγαλύτερες ομάδες ανθρώπων, πχ ζαπατίστας.

  5. exiled Says:

    Ασχολούμαι με τον Στίρνερ τα τελευταία 4 χρόνια και πρώτη φορά διαβάζω ότι τρελλάθηκε. Μπορείς να μου δώσεις κάποια πηγή; Εγώ ήξερα ότι τον τσίμπησε δηλητηριώδης μύγα και αρρώστησε. Μήπως τον μπερδεύεις με τον σντιγραφέα του, τον Νίτσε;

  6. inlovewithlife Says:

    Το έχω διαβάσει πρόσφατα σε κάποιο σημείο του βιβλίου του Steven Lukes – Power a Radical View, όπου αναφέρει ότι ο Στίρνερ τρελάθηκε όταν έφτασε στο σημείο να ασχολείται με την εξουσία που μας επιβάλλουν οι λέξεις και τα νοήματά τους. Ωστόσο, στη wikipedia δε βρήκα σχετικές αναφορές.

  7. xamogelo Says:

    όχι ομοφωνία!!!!
    Μόνο και μόνο η ιδέα των 10ρων συντονιστικών επί άρθρου 16 είναι αρκετά για να διαγραφεί από το μυαλό μου σαν προοπτική. Και δεν είναι το θέμα ο χρόνος…. και στο ότι δεν αξιοποιούνταν κάπου αλλού.Αλλά το ότι με την ξεροκεφαλιά των περισσότερων σου έσπαγαν τα νεύρα… και έστελναν τον περισσότερο κόσμο σπίτι του.

  8. Οι βιβλιογραφικές αναφορές και τα περιεχόμενα σε μορφή απλού κειμένου Says:

    […] Inlovewithlife, (2009). «Ομοφωνία, άμεση δημοκρατία και λήψη αποφάσεων», https://inlovewithlife.wordpress.com/2009/11/10/unanimity. […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: