Επιτήρηση : Η Τεχνολογία στην Υπηρεσία της Εξουσίας

by

λέανδρος

Σε κοινωνίες, όπου η επιστήμη και η τεχνολογία θα υποτάσσονταν στις ανάγκες και στις επιθυμίες των ανθρώπων και των κοινωνιών, οι τεχνολογίες επιτήρησης θα ήταν ένα παράλογο, αντικοινωνικό φαινόμενο. Σήμερα όμως που η εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας υπηρετεί σε μεγάλο βαθμό τις ανάγκες και τους σκοπούς του κυρίαρχου οικονομικού – πολιτικού συστήματος εξουσίας και όχι τις δικές μας, οι τεχνολογίες επιτήρησης βρίσκονται σε εκρηκτική άνθηση. Ήδη από την εμφάνισή τους, οι σύγχρονες τεχνολογίες πληροφορικής και ηλεκτρονικών επικοινωνιών δεν χρησιμοποιήθηκαν μόνο ως μέσο για τη διεύρυνση της επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων και για την ενίσχυση των δυνατοτήτων τους. Οι απεριόριστες δυνατότητες τέτοιων τεχνολογιών για την καταγραφή, επεξεργασία, αποθήκευση και επικοινωνία πληροφοριών, για αυτοματοποιημένη εκτέλεση εντολών και τεχνητή νοημοσύνη έγιναν από νωρίς το ιδεατό εργαλείο για την επιτήρηση των ανθρώπων, ενδυναμώνοντας τις σχέσεις κυριαρχίας μέσα στις κοινωνίες.

Η επιτήρηση και καταγραφή της δραστηριότητας των πολιτών έχει πάρει ανησυχητικές διαστάσεις στον δυτικό κόσμο. Εμφανής είναι η έκρηξη παραγωγής συσκευών ή εφαρμογών με αποκλειστικό σκοπό την παρακολούθηση των ανθρώπων και τη συλλογή προσωπικών δεδομένων, η οποία δεν μπορεί πια να ελεγχθεί ούτε από τους κρατικούς μηχανισμούς. Και γενικότερα, όσες συσκευές και υπηρεσίες δεν έχουν ακραιφνώς τέτοιους σκοπούς αλλά βασίζονται στις τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίων, κατασκευάζονται ή προσφέρονται πλέον και με ενσωματωμένες εφαρμογές παρακολούθησης. Και το κυριότερο, οι τεχνολογίες και οι εφαρμογές παρακολούθησης γίνονται όλο και πιο φθηνές, πράγμα που τις κάνει προσιτές σε κάθε τύπου εξουσιαστή. Από τις κάμερες τύπου CCTV και τη δορυφορική φωτογράφηση στους δημόσιους χώρους μέχρι την καταγραφή των τηλεφωνικών συνομιλιών και της διαδικτυακής δραστηριότητας στον κυβερνοχώρο, από τα microchip τύπου RFID και τις τεχνικές κατασκευής προφίλ στο εμπόριο μέχρι τις βιομετρικές τεχνολογίες και την επιτήρηση κάθε δραστηριότητας στους χώρους εργασίας οι κρίκοι στη μακρά αλυσίδα τεχνολογιών επιτήρησης αλυσοδένουν ανεπαίσθητα κάθε πτυχή της ζωής μας. Οι επικοινωνίες και οι κοινωνικές επαφές, η εργασία και οι πολιτικές δραστηριότητες, οι καταναλωτικές συνήθειες και γενικότερα κάθε πτυχή της δραστηριότητας του σημερινού ανθρώπου καταγράφονται μερικώς ή ολικώς με εμφανή τη δυνατότητα για τη διασύνδεση όλων αυτών των ξεχωριστών αρχείων πληροφοριών και με την προοπτική δημιουργίας τέλειων ατομικών προφίλ κάθε πολίτη.

Η λογική της κοινωνίας της επιτήρησης έχει συγκεκριμένες ιδεολογικές βάσεις και αρχές. Πιο συγκεκριμένα, λειτουργεί κυρίως με βάση την πρόληψη κάθε αποκλίνουσας συμπεριφοράς και τη θεωρία της μηδενικής ανοχής. Το άτομο σε μια τέτοια κοινωνία, υπό τον φόβο ότι συνεχώς παρακολουθείται, δεν προβαίνει σε πράξεις που μπορεί να ενοχλήσουν έστω και στο ελάχιστο αυτούς που το παρακολουθούν και τελικά καταλήγει να ακολουθεί καθιερωμένα μοτίβα συμπεριφοράς. Έτσι, επιτυγχάνεται η καταστολή κάθε αποκλίνουσας συμπεριφοράς ήδη εν τη γενέσει της, δηλαδή με την τρομοκράτηση του ατόμου από το πεδίο της σκέψης και πριν ακόμη η δράση εκδηλωθεί. Σε μια τέτοια κοινωνία η ελευθερία και η πολιτική δραστηριότητα ουσιαστικά εκμηδενίζονται, αφήνοντας πεδίο ανεξέλεγκτης δράσης για την εξουσία. Από τη μία, η μαζική ομογενοποίηση συμπεριφορών καθιστά το κοινωνικό σύνολο πιο ελεγχόμενο και τις αποκλίνουσες συμπεριφορές μεμονωμένων ατόμων πιο ευάλωτες και άμεσα καταστέλσιμες. Από την άλλη, ο απόλυτος έλεγχος του πληθυσμού οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην αχαλίνωτη αυθαιρεσία της εξουσίας και στη δυνατότητά της να προσδιορίζει ανεξέλεγκτα τα όρια της νομιμότητας και να δείχνει μηδενική ανοχή σε όσους τα αμφισβητούν.

Οι δικές μας διεκδικήσεις πρέπει να είναι σαφείς. Πλήρης κατάργηση κάθε χρήσης της τεχνολογίας για την επιτήρηση των ανθρώπων. Τέτοιες χρήσεις της τεχνολογίας εργαλειοποιούνται από κάθε φορέα εξουσίας, στρέφονται κατά των κοινωνιών και υποβαθμίζουν τους ανθρώπους στο επίπεδο του αντικειμένου. Το φρένο στη χρήση και την ανάπτυξή τους δεν αποτελεί λουδιτισμό αλλά αγώνα με μεγάλη σπουδαιότητα στα πλαίσια του κοινωνικού ανταγωνισμού. Η αποπομπή τους για πάντα στο χρονοντούλαπο της ιστορίας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση στο δρόμο προς την κοινωνική απελευθέρωση.

Advertisements

5 Σχόλια to “Επιτήρηση : Η Τεχνολογία στην Υπηρεσία της Εξουσίας”

  1. Polykarpos Says:

    Με βρίσκεις απολύτως σύμφωνο…

  2. karpidis Says:

    Ξέρεις ενώ συμφωνώ απολύτως ως την ανάλυση έχω κάποιες αμφιβολίες για τις τεχνολογίες που έχουν γίνει για κοινωνικούς σκοπούς. Πχ facebook είναι σίγουρα η πιο εξελιγμένη περίπτωση τεχνολογίας που σε παρακολουθεί. Σίγουρα είναι πολύ επικίνδυνο να μεταφέρεις μέσω μιας «ύποπτης» επιχείρησης ευαίσθητες πληροφορίες αλλά από την άλλη υπάρχουν πράγματα που επιλέγουμε να μοιραστούμε. Και το facebook βοηθά στο να ακολουθήσει αυτό. Πριν κάποια χρόνια θα έκανα 40 τηλεφωνήματα να πω στους φίλους μου πως κάνω πάρτι. Σήμερα το ίδιο πράγμα πολλές φορές δεν είναι εφικτό με άλλη μέθοδο. Άρα μοιράζομαι με τους φίλους μου μια πληροφορία και το facebook είναι η τεχνολογία για να με παρακολουθούν. Μήπως τελικά το αίτημα θα ήταν έλεγχος αυστηρός και δημοσίευση των αποτελεσμάτων των δυνατοτήτων των μηχανισμών ελέγχου; Δηλαδή πολύς κόσμος ακόμα και σήμερα δε γνωρίζει-συνειδητοποιήσει πως ανεβάζοντας μια φωτογραφία στο ίντερνετ κάποιου γνωστού μπορεί οποιοσδήποτε να τη χρησιμοποιήσει για σκοπούς άσχετους με τους επιθυμητούς.

  3. StormRider Says:

    Πέρα από το κλασικό σενάριο κοινωνικής επιτήρησης, αυτό που πραγματώνεται κυρίως με το CCTV, πρέπει να μελετήσουμε και να κατανοήσουμε τί φέρνει στο χώρο του κοινωνικού η ανάδυση νέων τεχνολογικών προτύπων.

    Κάνω λόγο για τις τεχνολογίες πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών που διεισδύουν σε κάθε πτυχή της καθημερινής μας ζωής. Το RFID, τα always connected SmartPhones, τα location-based services (βλ. GPS), τεχνολογικά παραδείγματα όπως τα Ad Hoc/Mesh/Sensors networking, αναπτύσσονται με σκοπό να αποικήσουν την καθημερινότητά μας και να μας βοηθήσουν «αθόρυβα και αόρατα» στα μικροπροβλήματά της

    Η εποχή της αθωότητας έχει παρέλθει όμως, ακόμη και στον ακαδημαϊκό χώρο. Με μια αναζήτηση μπορείτε να βρείτε τις συζητήσεις που έχουν ξεσπάσει για την υπεράσπιση του δικαιώματος στην ιδιωτικότητα και κατ’ επέκταση της αντίδρασης στην προωθούμενη κοινωνική επιτήρηση. Το λόγο για αυτή την αναστάτωση τον περιέγραψε -«προφητικά» πριν την 9/11- ο Phil Zimmermann:

    «while technology infrastructures tend to persist for generations, laws and policies can change overnight. Once a communications infrastructure optimized for surveillance becomes entrenched, a shift in political conditions may lead to abuse of this new-found power. Political conditions may shift with the election of a new government, or perhaps more abruptly from the bombing of a Federal building.»

    Με λίγα λόγια, ολοκληρώνοντας αυτή την εισαγωγή, οι μηχανισμοί της εξουσίας κυβερνητικοί ή εργοδοτικοί, εκμεταλλεύονται τις νέες τεχνολογίες, για προφανείς σκοπούς: κοινωνικός έλεγχος, αύξηση παραγωγικότητας, δημιουργία νέων αγορών κ.α.

    Τα δύο points που θέλω να επισημάνω και είναι χαρακτηριστικό της μεταβατικής περιόδου που βρισκόμαστε είναι:

    -η ανάδυση της απανταχού επιτήρησης (ubiquitous surveillance). Εκφράσεις της οποίας ξεκινούν από εδώ, συνεχίζουν στα Active Badges και φτάνουν στη διασύνδεση και καταγραφή των λειτουργιών όλων των αντικειμένων που ερχόμαστε σε επαφή (Internet of Things). Κυρίαρχο χαρακτηριστικό αυτών των τεχνολογιών και προϊόντων είναι ότι χρησιμοποιούνται σχεδόν ασύνειδα, με κίνδυνο να ξεχνάει ο χρήστης ότι μπορεί να είναι εκτεθειμένος.

    -η πραγμάτωση μιας ψηφιακής κοινωνίας εγκλεισμού, όπως αυτή του facebook. Τα κοινωνικά δίκτυα προσδιορίζουν εκ νέου τον Πανοπτικισμό, ως μέσο για τον έλεγχο του κοινωνικού προσδιορισμού του ατόμου, των ορίων της κοινωνικής αποδοχής και την αυτορύθμιση της κοινωνικής συμπεριφοράς του ατόμου. Το χειρότερο δηλαδή, όπως το αντιλαμβάνομαι, δεν είναι το «φακέλωμα» και ο κίνδυνος να πέσουν προσωπικά και ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα στα χέρια του Κράτους ή του αφεντικού σου, αλλά η μόρφωση της κοινωνικής συμπεριφοράς με συγκεκριμένους όρους.

    Νομίζω, ότι στο κλίμα της δημοσίευσης του ILWL, οφείλουμε να μην πέσουμε στο τέλμα του λουδισμού ή της αποχώρησης από τα τεκταινόμενα, αλλά να δράσουμε προς την κατεύθυνση της κατανόησης και της απελευθέρωσης του δικτύου στις ανάγκες της κοινωνίας.

    Περιστατικά όπως αυτό κι αυτό, μόνο να μας πεισμώσουν μπορούν…

  4. espοir Says:

    Το παράδειγμα του συλλογικού αυτοφακελώματος μέσω facebook είναι το πλέον κραυγαλέο και δείχνει την πρόθεση του δυτικού κόσμου να δημοσιοποιήσει πολύ περισσότερα στοιχεία από τα απαιτούμενα. Ίσως επειδή στην εποχή της «ευημερίας» κάτι τέτοιο θεωρείται «άκακο».

    Το θέμα είναι πως δεν μπορείς να απαγορεύσεις γενικώς τις κάμερες (π.χ. αυτή που είναι πάνω στο κινητό σου, ή εκείνη που παίρνεις μαζί στις διακοπές) επειδή ΚΑΠΟΙΕΣ κάμερες χρησιμοποιούνται για παρακολούθηση.
    Ούτε τα μικρόφωνα επειδή ΚΑΠΟΙΑ μικρόφωνα καταγράφουν συνομιλίες ατόμων που δεν το γνωρίζουν. Ούτε τις φωτογραφικές μηχανές επειδή κάποιες τραβάνε φωτογραφίες που δεν πρέπει.
    Ούτε τα τσιπάκια RFID που μπαίνουν στις μεγάλες αποθήκες για να ξέρεις σε ποιο ράφι μπήκε το εμπόρευμα, επειδή κάποιοι ηλίθιοι (ή ασθενείς με Αλτζχάιμερ) βάζουν τέτοια στο σώμα τους (εθελοντικά κιόλας!!).
    Ούτε τους δορυφόρους επειδή κάποιοι δορυφόροι χρησιμοποιούνται για συλλογή πληφοροριών από κυβερνήσεις / στρατούς.

    Συνεπώς, επειδή η τεχνολογία διαρκώς θα εξελίσσεται και διαρκώς θα προκύπτουν τέτοια θέματα, πρέπει να βρούμε έναν αποτελεσματικό και εφικτό τρόπο οχύρωσης της ιδιωτικής ζωής. Θεσμικό τρόπο. Η σκέτη άρνηση δεν θα εφαρμοστεί και τελικά δε θα φέρει κανένα αποτέλεσμα.

  5. inlovewithlife Says:

    @polykarpos
    Ευχαριστώ αδερφέ.

    @ karpidis & espoir
    Όπως προσέξατε, δεν μιλώ για απαγόρευση κάποιων τεχνολογιών αλλά για απαγόρευση συγκεκριμένης χρήσης τους. Το πρώτο θα ήταν λουδιτισμός. Το δεύτερο είναι κοινωνική πολιτική. Γιατί η τεχνολογία είναι το μέσο όχι για την εξουσίαση του ανθρώπου αλλά για την ικανοποίηση αναγκών και σκοπών του. Σε κοινωνίες με διαχωρισμένη την πολιτική εξουσία από το κοινωνικό σώμα και με πλήρη σχεδόν αυτονομία της οικονομικής σφαίρας από την πολιτική η τεχνολογία γίνεται εργαλείο στα χέρια των ισχυρών. Δεν είναι όμως η ίδια η τεχνολογία ο εχθρός αλλά οι άνθρωποι, οι θεσμοί και τα συστήματα εξουσίας πίσω από τις αντικοινωνικές χρήσεις της. Άρα το να είσαι λουδίτης ισοδυναμεί με το να είσαι παγανιστής, προσδίδοντας ανθρωπόμορφες ιδιότητες σε κάτι (τεχνολογία) που μόνο ως μέσο ανθρώπινης δράσης μπορεί να ειδωθεί. Κοινώς, να είσαι ηλίθιος.

    Στην πράξη η απαγόρευση χρήσεων – και όταν λέμε απαγόρευση δεν εννοούμε χάιδεμα αλλά ανασκολοπισμό – πχ. για το facebook σημαίνει ότι η άμεση αποκομιδή οποιουδήποτε εμπορικού κέρδους από την συλλογή και επεξεργασία προσωπικών δεδομένων των χρηστών θα σημαίνει φυλακή για τους μετόχους και το μάνατζμεντ, βαρύτατα πρόστιμα αντίστοιχα της παραβίασης του δικαίου του ανταγωνισμού κτλ. Γιατί τα προσωπικά δεδομένα ως αστικό δικαίωμα βαίζονται στην [ελεύθερη] βούληση διάθεσης του υποκειμένου, το οποίο με αριστερούς όρους μεταφράζεται ως πλήρη εμπορευματικοποίησή τους σε καθεστώς καπιταλισμού.

    @ stormrider
    Πολύ ενδιαφέροντα τα στοιχεία που παραθέτεις και σωστή η κατεύθυνση που βάζεις. Οι αναχωρητισμοί στο Ελληνικό ανταγωνιστικό κίνημα παρήλθαν ανεπιστρεπτί με την έλευση του Δεκέμβρη. Όσοι δεν αντέχουν, θα προδιαγράψουν τη γνωστή τροχιά. Και το λέω αυτό έχοντας στο νου μου και το θέμα της τεχνολογίας και τις λογικές που υπάρχουν σε κομμάτια του κινήματος γι’ αυτό.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: