Κυβερνητική & Τεχνολογικός Ντετερμινισμός

by

cybernetic communism

Στην ιστορία της ριζοσπαστικής σκέψης εμφανίζονται κατά καιρούς ορισμένα ρεύματα, που σε γενικές γραμμές καθαιρούν τον άνθρωπο από δημιουργό της κοινωνίας και της ιστορίας του και τον κατανοούν ως απόλυτο έρμαιο εξωγενών δυνάμεων, τις οποίες δε μπορεί με κανέναν τρόπο να ελέγξει και από τις οποίες είναι αδύνατο να αποδράσει. Σε τέτοιες θεωρήσεις η εξέλιξη του κόσμου παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα φυσικών νομοτελειών, ενώ η ανθρωπότητα άγεται και φέρεται από την εφαρμογή τους.

Αυτές οι θεωρήσεις του κόσμου, μολονότι θετικιστικές και υποτίθεται ανήκουσες στο χώρο της κραταιάς «επιστήμης», διατηρούν έντονες ρίζες με το παρελθόν, αφού ουσιαστικά αντικαθιστούν την θεϊκή πίστη με την πίστη σε εξίσου υπερβατικούς, δηλαδή πέραν της επίδρασης του ανθρώπου, νόμους. Στην όχθη όμως της ριζοσπαστικής σκέψης η εφαρμογή τους στην πράξη έχει αποδειχθεί ιστορικά καταστρεπτική για την κοινωνική απελευθέρωση, γιατί επιχειρεί να αφαιρεί κάθε φορά από τις κοινωνίες το δικαίωμα αυτές να καθορίζουν τις τύχες τους αλλά και την πεποίθηση ότι πράγματι μπορούν να κάνουν κάτι τέτοιο και, ταυτοχρόνως, επιχειρεί να παραδίδει την καθοδήγησή τους σε μία πνευματική πρωτοπορία, η οποία έχει σαφή και επιστημονική γνώση των φυσικών νομοτελειών που διέπουν την ανθρώπινη ιστορία και μπορεί να οδηγήσει την ανθρωπότητα στον «παράδεισο» του ανυπάρκτου.

Τέτοιες ιδεολογικοποιημένες πίστες για την πραγματικότητα ήταν αναμφίβολα όλα τα οικονομικιστικά και κρατιστικά ρεύματα του σοσιαλισμού και του μαρξισμού. Εντούτοις, η οριστική καταδίκη τους στο χρονοντούλαπο της ιστορίας από τις κοινωνίες, που θέλουν πλέον όλο και περισσότερο αυτές να παίρνουν τα πράγματα στα χέρια τους, άφησε πίσω συντρίμια για τους επίδοξους εραστές της με λίγη γαρνιτούρα από μεσιανική ιδεολογία εξουσίας. Έτσι, χρειάστηκε κάτι, για να στηρίξει τη νομιμοποίηση και τη διαιώνιση των συστημάτων εξουσίας, που ήθελαν να ευαγγελίζονται ένα παράθυρο στο μέλλον, μολονότι πλέον πολύ στενό, για τους υπηκόους τους. Τον ρόλο αυτό ανέλαβε και τότε όπως και πάντα η παρακμή των ανθρώπινων ελπίδων για απελευθέρωση, η διεθνής σοσιαλδημοκρατία.

Περί τα τέλη του ’40, η μαζική μετανάστευση επιστημόνων από την Ευρώπη, προκειμένου να ξεφύγουν από την κόλαση του Β’ ΠΠ, γέννησε στις ΗΠΑ τον διεπιστημονικό κλάδο της κυβερνητικής (και των παραπλήσιων θεωριών των συστημάτων και θεωριών ελέγχου). Κύριο αντικείμενό της νέας αυτής επιστήμης ήταν η κατανόηση των λειτουργιών, διαδικασιών και κανόνων, που διέπουν τόσο τα βιολογικά όντα και τις μηχανές όσο και τα φυσικά και κοινωνικά συστήματα. Μολονότι υπήρξαν αντιμαχόμενες κατευθύνσεις για τον κλάδο, αυτή, που κυριάρχησε, προέτασσε τη νευτώνεια αντίληψη του κόσμου και αντιμετώπιζε τον άνθρωπο και τις κοινωνίες ως μηχανές. Προέκταση αυτής της αντίληψης κυριάρχησε στις κοινωνικές επιστήμες και στους αποστειρωμένους διαδρόμους των πανεπιστημίων και, σταδιακά, οδήγησε την κοινωνική ανάλυση στον εκτοπισμό του ανθρώπου και του συλλογικού ατόμου ως του βασικού παράγοντα της κοινωνικής αλλαγής. Οι εξελίξεις αυτές στο χώρο των κοινωνικών επιστημών συνέπεσαν δε με μία μεταπολεμική περίοδο εκρηκτικής τεχνολογικής ανάπτυξης στις ΗΠΑ αλλά και αλλού, η οποία είχε άμεση αντανάκλαση στην καθημερινότητα.

Ήδη από το μεσοπόλεμο η ηττημένη μαρξιστική ιντελλιγγένσια των ΗΠΑ άρχιζε να ανταλλάσσει τον ριζοσπαστισμό της με καθηγητικές θέσεις στα πανεπιστήμια και μαζικές προσχωρήσεις στο καθεστωτικό κόμμα των Δημοκρατικών. Ως αντάλλαγμα για τα παραπάνω έπρεπε να δώσει πίσω κάτι, εφευρίσκοντας την αναγκαία θεωρία/σκέψη για την υπεροπλία των Δημοκρατικών στην κεντρική πολιτική σκηνή, μπολιάζοντας την ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο με την πραγματιστική διαχείριση της δικτατορίας της αγοράς. Οι εμπνευσμένες από την κυβερνητική εξελίξεις στο χώρο των κοινωνικών επιστημών ήρθαν σαν θείο δώρο. Η τεχνολογία χαρακτηρίστηκε ως η κύρια δύναμη της κοινωνικής μεταβολής και ο ουσιαστικός δρόμος προς τη γη της επαγγελίας σε πλήρη ανεξαρτησία από τον άνθρωπο και τον κοινωνικό ανταγωνισμό. Ο μεσίας είχε βρεθεί. Ο τεχνολογικός ντετερμινισμός είχε γεννηθεί, αφήνοντας πάντα χώρο για την πρωτοπορία στην εξουσία, που ξέρει καλά τα κόλπα, να οδηγήσει τις κοινωνίες στο μέλλον.

Από το ’60 ως σήμερα η ιδεολογία του τεχνολογικού ντετερμινισμού αποτελεί την πεμπτουσία της έμπνευσης και της ρητορικής αυτού που κάποτε αποκαλούνταν σοσιαλδημοκρατία. Σε πλήρη ρήξη με τα απελευθερωτικά προτάγματα του κάποτε οι σημερινοί νεοφιλελεύθεροι διαχειριστές του συστήματος επενδύουν παγκοσμίως στην τεχνολογική μελοντολογία, για να ελκύουν τις καρδιές των ανθρώπων και να παραμένουν στην εξουσία. Στη σοσιαλιστική διεθνή του Γιωργάκη οι πιο συχνοί διαδρομιστές διανοούμενοι είναι οι μελλοντολόγοι του τέλους της εργασίας, οι απατεώνες θεωρητικοί της «πράσινης ανάπτυξης», οι προφήτες της ψηφιακής εποχής, οι κενοί θιασώτες του καθαρού και αποκεντρωμένου ενεργειακού μέλλοντος. Στη ρητορική των απανταχού τύποις σοσιαλδημοκρατικών κομματικών μορφωμάτων υπάρχει μία διαρκής αναφορά και καλλιέργεια του τεχνολογικού ντετερμινισμού μακρυά από τους ανθρώπους, τη ζωή και την πραγματικότητα, προκειμένου να δικαιολογήσει την τεχνοκρατικοποίηση της πολιτικής από αυτούς «που ξέρουν» σε βάρος όλων ημών «που δε γνωρίζουμε».

Σε ρήξη με τις ιδεολογικοποιήσεις της κοινωνικής πραγματικότητας και της ιστορικής εξέλιξης, που βρίσκονται καθολικά στην υπηρεσία της κυριαρχίας, δεν μπορούμε παρά να παίρνουμε μέρος στον κοινωνικό ανταγωνισμό με τους «από κάτω», βάζοντας πάντα στο τιμόνι της ιστορίας, στο κέντρο της ιστορικής αλλαγής και στην ψυχή της κοινωνικής απελευθέρωσης τον άνθρωπο. Έτσι, είμαστε σε θέση να διακρίνουμε το ρόλο των κοινωνικών σχέσεων κυριαρχίας στην εξέλιξη της επιστήμης/τεχνολογίας και να αναγνωρίζουμε, χωρίς όμως αυταπάτες, την αλληλεπίδραση μεταξύ κοινωνικής ζωής και επιστήμης/τεχνολογίας στα πλαίσια των σύγχρονων ιεραρχικών και διαστρωματωμένων κοινωνιών. Τέλος, οφείλουμε να αγωνιζόμαστε ώστε να καθορίζεται η επιστήμη/τεχνολογία σύμφωνα με τις κοινωνικές ανάγκες και επιθυμίες και, σε αυτή την κατεύθυνση, πρέπει να εκμεταλλευόμαστε τα υπάρχοντα επιτεύγματα για τις ανάγκες των κοινωνικών μας κινημάτων. Έτσι μόνο τσακίζουμε τους ντετερμινισμούς κάθε μορφής και παίρνουμε τελικά τα πράγματα στα χέρια μας.

Advertisements

Ένα Σχόλιο to “Κυβερνητική & Τεχνολογικός Ντετερμινισμός”

  1. Lucifugo Says:

    Πολύ καλό κείμενο: σύντομο και ουσιώδες. Διάβασε και αυτό: http://www.politikokafeneio.com/neo/modules.php?name=News&file=article&sid=7664

    Είναι σε κάποια σημεία «δυσνόητο», αλλά όχι ανούσιο. Το δικό σου το θωρώ «καλύτερο» ακριβώς για αυτό το λόγο. Τα λες χωρίς περιττούς βερμπαλισμούς.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: