Η Εξουσία ως Φαινόμενο

by

antiauthoritarian

Η πιο προηγμένη ανάλυση των ανθρώπινων κοινωνιών για τους από – κάτω είναι αυτή που επικεντρώνει στις σχέσεις εξουσίας. Αυτή είναι η πιο ουσιαστική παρακαταθήκη που μας έχει αφήσει η αναρχική σκέψη για το μέλλον των αγώνων. Η κατανόηση του φαινομένου της εξουσίας, η ανίχνευση της ιστορικής του εξέλιξης και η εξακρίβωση των γενικών κανόνων, που το διέπουν, είναι μία εργασία απαραίτητη για τη λήψη μαχητικών θέσεων στον δρόμο για την κοινωνική απελευθέρωση. Δουλειά της αντιεξουσιαστικής κριτικής σκέψης είναι να φέρει σε πέρας το έργο αυτό με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, προσφέροντας το πνευματικό οπλοστάσιο στα ριζοσπαστικά κοινωνικά κινήματα τόσο για την ανατροπή του υπάρχοντος όσο και για τη δημιουργία κοινωνιών πέρα από τον καπιταλισμό, με συνθήκες ελευθερίας και κοινωνικής δικαιοσύνης και σε αρμονία με τον φυσικό κόσμο.

Εξουσία είναι η ικανότητα ενός κοινωνικού παράγοντα να επιδρά στο περιβάλλον του για την ικανοποίηση αναγκών και την επίτευξη σκοπών. Η εξουσία αναπτύσσεται πάντα μέσα στην κοινωνία αφενός ως σχέση ενός κοινωνικού παράγοντα με άλλους παράγοντες δράσης και συνολικά με το περιβάλλον του και αφετέρου ως μέσο, που χρησιμοποιείται από τον κοινωνικό αυτό παράγοντα για την ικανοποίηση των αναγκών και την επίτευξη των σκοπών του. Η βασική εννοιολογική τομή της εξουσίας είναι η τομή σε Εξουσία – για (potentia) ή Συλλογική Εξουσία και Εξουσία – επί (potestas) ή Επιμεριστική Εξουσία. Ενδιαφέρον από τη σκοπιά του κοινωνικού ανταγωνισμού έχει κυρίως η δεύτερη μορφή εξουσίας, που αφορά την ικανότητα ενός κοινωνικού παράγοντα ή περισσότερων κοινωνικών παραγόντων να επιδρούν ασυμμέτρως επί άλλων κοινωνικών παραγόντων ή συνολικά επί του φυσικού περιβάλλοντος με τρόπους, που εξυπηρετούν τις ανάγκες και ευνοούν τους στόχους των πρώτων. Με τον όρο ασυμμετρία σε σχέσεις μεταξύ κοινωνικών παραγόντων ή μεταξύ παραγόντων και της φύσης συνολικά νοείται η σχέση, που δε χαρακτηρίζεται από ισοτιμία, αμοιβαιότητα και, επομένως, αρμονία αλλά από έναν μεγαλύτερο βαθμό επίδρασης των εξουσιάζοντων στους εξουσιαζομένους.

Πως όμως αναπτύσσεται η εξουσία μέσα στην κοινωνία? Η κοινωνία μπορεί να οριστεί καλύτερα ως ένα δίκτυο κοινωνικών δικτύων και θεσμών, που επιδιώκουν την ικανοποίηση αναγκών και την επίτευξη σκοπών συχνά αντιτιθέμενων μεταξύ τους. Τα δίκτυα Εξουσίας – για πού κυριαρχούν στη σύγχρονη εποχή είναι η καπιταλιστική αγορά και η αστική τάξη. Η κυρίαρχη θεσμισμένη αποκρυστάλλωση Εξουσίας – για στη σύγχρονη εποχή είναι τα έθνη – κράτη. Η κυρίαρχη αξία αυτών των δικτύων και θεσμών, με την οποία επικοινωνείται, ανταλλάσσεται και αναπαράγεται η Εξουσία – για, είναι το χρήμα. Το κυρίαρχο θεσμισμένο φαντασιακό είναι η αναγωγή κάθε ανθρώπινης δραστηριότητας στην υλική συσσώρευση και η κατά συνέπεια συνόψιση όλων των ανθρώπινων σκοπών στη μεγέθυνση των παραγωγικών δυνάμεων. Όλα τα παραπάνω παράγουν και αναπαράγουν ιεραρχικές και διαστρωματωμένες κοινωνίες, όπου τα φαινόμενα Εξουσίας – επί είναι διάχυτα σε κάθε κοινωνική έκφανση. Η ιεραρχία παράγεται και αναπαράγεται ως ο πιο αποτελεσματικός τρόπος κοινωνικής οργάνωσης και καταμερισμού εργασίας για την άσκηση Εξουσίας – για, δηλαδή για την ικανοποίηση των κυρίαρχων αναγκών και την επίτευξη των κυρίαρχων σκοπών. Η κοινωνική διαστρωμάτωση σε τάξεις παράγεται και αναπαράγεται ως συνέπεια της κυριαρχίας του φαντασιακού της οικονομικής μεγέθυνσης και της παρεπόμενης – για την ώρα – επικράτησης της καπιταλιστικής αγοράς ως του πιο αποτελεσματικού μοντέλου μεγέθυνσης των παραγωγικών δυνάμεων.

Μία ανάλυση των δικτύων εξουσίας θα έμοιαζε σαν παγωμένη εικόνα του ιστορικού γίγνεσθαι, αν δε συνοδευόταν και από μία θεωρία για το πώς συμβαίνει η κοινωνική αλλαγή. Σκοπός των δικτύων εξουσίας δεν είναι η θεσμοποίηση αλλά η επίτευξη σκοπών. Τέτοιοι σκοποί μπορεί να υπερβαίνουν τις υπάρχουσες θεσμίσεις εξουσίας και να επιδιώκουν νέες. Επομένως, δίκτυα εξουσίας μπορεί να αναπτύσσονται σε ανταγωνισμό με τις υπάρχουσες θεσμίσεις/αποκρυσταλλώσεις εξουσίας και να θεσμίζουν εκ νέου την κοινωνική πραγματικότητα. Η κοινωνική αλλαγή είναι το αποτέλεσμα της πάλης μεταξύ ανταγωνιστικών δικτύων Εξουσίας – για. Έτσι, το νοητικό σχήμα για την κοινωνική αλλαγή παράγεται διαλεκτικά. Η Εξουσία – για παράγει Εξουσία – επί. Η Εξουσία – επί παράγει Εξουσία – για την αντίσταση στην Εξουσία – επί. Η Εξουσία – επί λοιπόν παράγει Αντεξουσία. Αντεξουσία είναι αφενός η αντίσταση στην θεσμισμένη Εξουσία – επί και αφετέρου η θέση στόχων πέραν αυτής. Η Αντεξουσία δομείται επί δικτύων Εξουσίας – για, που έχουν ως κυρίαρχο χαρακτηριστικό ότι αντιπαραβάλλουν τους στόχους τους με τους στόχους, που είναι καταγεγραμμένοι στη θεσμισμένη Εξουσία – επί, και τελικώς ανταγωνίζονται τα κυρίαρχα δίκτυα Εξουσίας – για και τους ιστορικά προσδιορισμένους κοινωνικούς θεσμούς εξουσίας, αλλάζοντας τις υπάρχουσες σχέσεις εξουσίας ή δομώντας νέες.

Η Αντεξουσία είναι το βασικό αίτιο της κοινωνικής αλλαγής μέσα στην ιστορία. Λόγω αυτής η κοινωνική αλλαγή δύναται να λαμβάνει συνδυαστικά τις εξής δύο μορφές : είτε τα αναδυόμενα δίκτυα θεσμιζόμενης εξουσίας ενδέχεται να πραγματώνουν τους στόχους τους σε μικρο – μακρο – κοινωνικό επίπεδο, είτε τα κυρίαρχα δίκτυα εξουσίας ενδέχεται να αντιδρούν στην ανάδυση νέων δικτύων εξουσίας και να τροποποιούν αναλόγως τους στόχους και τη δράση τους, διατηρώντας ωστόσο την κυριαρχία τους, είτε ένας συνδυασμός των δύο. Άλλοι πρόσθετοι παράγοντες ενδέχεται να επιδρούν κατά περίπτωση στην κατεύθυνση της κοινωνικής αλλαγής, όπως η τυχαιότητα, η ατομική συμβολή ξεχωριστών προσώπων στην ιστορία και η εξέλιξη της επιστήμης/τεχνολογίας. Η κοινωνική αλλαγή πρέπει να αναλύεται και να κατανοείται περιπτωσιολογικά και όχι με γενικά εφαρμόσιμους φυσιοκρατικούς κανόνες.

Κατ’ αρχάς θα πρέπει να ξεκαθαριστεί ότι ούτε κοινωνία ούτε ανθρώπινη δράση νοείται δίχως Εξουσία – για. Αυτό που έχει αξία σε σχέση με την έννοια της Εξουσίας – για είναι το ποιον των στόχων που τίθενται και ο τρόπος συναπόφασής τους. Επίσης, εδώ θα πρέπει να ξεκαθαριστεί η έννοια της ελευθερίας. Ελευθερία δεν είναι το απεριόριστο της προσωπικής δραστηριότητας. Το πρόσωπο υπάρχει και δομείται αναγκαίως μέσα στην κοινότητα. Επομένως, η ελευθερία του προσώπου μπορεί να υπάρχει μόνο εντός και σε συνάρτηση με την κοινότητα. Συνεπώς, η προσωπική ελευθερία εντός μίας κοινωνίας μπορεί μόνο να νοηθεί ως υπευθυνότητα, δηλαδή ως η πλήρης και ουσιαστική ενάσκηση της αυτονομίας του προσώπου, για την οποία μπορεί να θεωρηθεί αποκλειστικά και μόνο το ίδιο ως υπεύθυνο. Συμπερασματικά, η ελευθερία υπάρχει, όταν αποκλείονται εξωγενείς και αθέλητοι παράγοντες επίδρασης στην προσωπική δραστηριότητα.

Μπορεί να υπάρξει κοινωνία δίχως Εξουσία – επί? Ελάχιστες φορές μέσα στην ιστορία υπήρξε κυριαρχία δικτύων και θεσμών που προέτασσαν και πραγμάτωναν την Εξουσία – για με σχετικά εξισωτικό τρόπο σε μακρο – κοινωνικό επίπεδο. Υπάρχει αντικειμενική δυσχέρεια στην εφαρμογή του εξισωτικού κριτηρίου, δηλαδή αντικειμενική δυσχέρεια στη δημιουργία μακρόβιων δικτύων και θεσμών εξουσίας με συναπόφαση, όπου οι αποφάσεις θα παίρνονται από τον καθένα ανάλογα με το πόσο τον επηρεάζουν. Οι ενδεχόμενοι λόγοι είναι ότι τέτοια δίκτυα και θεσμοί αφενός εναπόκεινται στη διαρκή βούληση για συμμετοχή των μελών που τα συναποτελούν και αφετέρου με τις συμμετοχικές τους διαδικασίες ελαττώνουν την αποτελεσματικότητα της συλλογικής Εξουσίας – για, που ασκούν, εκθέτοντας σε κίνδυνο την ίδια τους την επιβίωση από ανταγωνιστικά δίκτυα, που στηρίζονται στην Εξουσία – επί. Στη σύγχρονη εποχή, όπου το κυρίαρχο φαντασιακό σχετίζεται στενά με την αποτελεσματικότητα στην παραγωγή υλικών αγαθών, τέτοια δίκτυα και θεσμοί είναι ακόμη πιο δυσχερές να υπάρξουν.

Η έννοια της αυτονομίας ταυτίζεται με την έννοια που δώσαμε πιο πάνω στην ελευθερία. Απαντά πιο αναλυτικά στην ερώτηση τι ελευθερία για όλους (ισοελευθερία) θέλουμε και πώς να την πετύχουμε. Στηρίζεται στην αλλαγή των συνειδήσεων για την κοινωνική απελευθέρωση και όχι σε κάποια ντετερμινιστική αλληλουχία γεγονότων έξω από τον άνθρωπο, που θα οδηγήσει αυτομάτως στα επιθυμητά αποτελέσματα ερήμην του. Στηρίζεται δηλαδή στη βούληση και την φαντασία του ανθρώπου για την αλλαγή του κόσμου. Αυτόνομη μπορεί να χαρακτηριστεί μία κοινωνία που αυτοθεσμίζεται, δηλαδή φτιάχνει τους δικούς της θεσμούς. Είναι μία κοινωνία, όπου τα άτομα ναι μεν εσωτερικεύουν τους υπάρχοντες θεσμούς αλλά, συγχρόνως, διευκολύνονται στο να απελευθερώνουν τη δημιουργική τους φαντασία, στο να μετέχουν πραγματικά και ουσιαστικά σε όλες τις υποθέσεις, που τα αφορούν, και στο να αμφισβητούν και να μεταβάλλουν τους θεσμούς αυτούς. Επομένως, μία αυτόνομη κοινωνία είναι μία κοινωνία σε διαρκή αυτοθέσμιση και αναστοχασμό. Μία αυτόνομη κοινωνία διαπνέεται από την αντίληψη ότι οι νόμοι της δεν είναι δοσμένοι από κάποια εξωκοινωνική πηγή (πχ. Θεός, Κράτος) αλλά είναι ιστορικό ανθρώπινο δημιούργημα και άρα επιδεκτικοί αμφισβήτησης και μεταβολής.

Τα κοινωνικά κινήματα ως δίκτυα Εξουσίας – για των «από κάτω» είναι το μέσο για την κοινωνική απελευθέρωση. Αν η σταδιακή καταστροφή της Εξουσίας – επί επιτυγχάνεται με την όλο και μεγαλύτερη εξισωτική πολιτική συμμετοχή των ανθρώπων, τότε μόνο μία όλο και αυξανόμενη πολιτική κινητικότητα με κατεύθυνση προς τη συνεχή αυτοθέσμιση μπορεί να την καταφέρει. Έτσι, τα κοινωνικά κινήματα ανάγονται και σε αυτοσκοπό για όποιον θέλει να αλλάζει την κοινωνία.

Advertisements

Ένα Σχόλιο to “Η Εξουσία ως Φαινόμενο”

  1. Tweets that mention Η Εξουσία ως Φαινόμενο « in_love_with_life -- Topsy.com Says:

    […] This post was mentioned on Twitter by nikos roussos, endiaferon. endiaferon said: Η Εξουσία ως Φαινόμενο http://ff.im/-jsov7 […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: