Εργασία & Κοινότητα

by

autonomia

Μία μεγάλη μερίδα της ριζοσπαστικής σκέψης προτάσσει διαχρονικά την κεντρικότητα των εργατικών αγώνων στην πάλη ενάντια στον καπιταλισμό. Αυτή η διαχρονική επιμονή δεν είναι τυχαία αλλά στηρίζεται σε συγκεκριμένες παραδοχές. Υπεραπλουστευτικά, πρώτη βασική παραδοχή για τέτοιες διαδρομές σκέψης είναι η κεντρικότητα της σφαίρας της οικονομίας στις ανθρώπινες κοινωνίες. Σε μία πιο ισχυρή θέση αυτής της παραδοχής, ο,τιδήποτε υπάρχει στον απτό κόσμο, είτε πρόκειται για υλικά πράγματα είτε για κοινωνικές σχέσεις, ανάγεται στην οικονομία (οικονομισμός). Σε μία πιο εκλεπτυσμένη θέση αυτής της παραδοχής η ερμηνεία της πραγματικότητας παίρνει πιο πολυπαραγοντικές διαστάσεις, με την οικονομία ωστόσο να διατηρεί πάντα την κεντρική της θέση. Δεύτερη βασική παραδοχή, που παράγεται από την πρώτη, είναι η ύπαρξη μίας ιστορικής αναγκαιότητας για την αυτοδιαχείριση της παραγωγής από αυτούς, που την κινούν, δηλαδή από την εργατική τάξη (ντετερμινισμός). Μόνο έτσι θα χτυπηθεί το καπιταλιστικό σύστημα στην καρδιά του και η καπιταλιστική οικονομία θα μετασχηματιστεί σε σοσιαλιστική και μετά σε κομμουνιστική, συμπαρασύροντας και όλες τις λοιπές σφαίρες της κοινωνικής δραστηριότητας σε αυτή την κατεύθυνση.

Εκεί που ξεκινούν οι αντιφάσεις αυτής της ροής σκέψης είναι αναφορικά με την τρίτη βασική της παραδοχή. Σύμφωνα με την παραδοχή αυτή για την επίτευξη του σκοπού της αυτοδιαχείρισης της παραγωγής χρειάζεται να εκπληρωθούν συνδυαστικά δύο προϋποθέσεις. Πρώτον, χρειάζεται να επιταθούν οι αντικειμενικές συνθήκες, που συγκροτούν την ύπαρξη της εργατικής τάξης στο καπιταλιστικό οικονομικό σύστημα, να γενικευτούν δηλαδή οι συνθήκες της παραγωγής προλετάριων και της εκμετάλλευσής τους από τα αφεντικά. Τέτοιες αντικειμενικές συνθήκες υποτίθεται ότι ωριμάζουν όλο και περισσότερο, καθώς αναπτύσσεται ο καπιταλισμός. Δεύτερον, είναι απαραίτητο οι αντικειμενικές αυτές συνθήκες να συνδυαστούν με την υποκειμενική συνθήκη της συγκρότησης της εργατικής τάξης ως τάξης δι’ εαυτήν, δηλαδή ως τάξης για τον εαυτό της. Αυτό σε απλή γλώσσα σημαίνει ότι οι προλετάριοι εργάτες πρέπει να αποκτήσουν συνείδηση της θέσης τους στην παραγωγή και να βάλουν ως σκοπό τη συλλογική της αυτοδιαχείριση. Μόνο τότε θα αναδυθεί το συλλογικό εκείνο υποκείμενο, η εργατική τάξη, που θα πάρει στις πλάτες της τις τύχες ολόκληρης της κοινωνίας, θα διευθύνει την παραγωγή και θα περάσει την ανθρωπότητα στον κομμουνισμό. Οι αντιφάσεις αυτών των συλλογισμών για όσους δεν κατάλαβαν γεννιούνται από τη στιγμή που στον αστερισμό τέτοιων ροών σκέψης, οι οποίες υποτίθεται ότι εξηγούν τον κόσμο αποκλειστικά με αντικειμενικό τρόπο, εισάγεται κάποιο υποκειμενικό στοιχείο, δηλαδή κάποιο στοιχείο που έχει να κάνει με τη βούληση των ανθρώπων να αλλάξουν τον κόσμο.

Πρέπει να κρατήσουμε όλα εκείνα τα θετικά στοιχεία της μερίδας της ριζοσπαστικής σκέψης, που υπεραπλουστευτικά αναλύθηκε παραπάνω, και να τα μπολιάσουμε με πολυπαραγοντικές ερμηνείες της πραγματικότητας, όπως αυτές που μπορούν να αναζητηθούν σε ατραπούς σκέψης, συνδεόμενες με το αναρχικό κίνημα, οι οποίες βάζουν στο κέντρο της κοινωνικής αλλαγής τον άνθρωπο και την κοινωνία.

Ας δούμε μερικούς τέτοιους συνδυασμούς. Πρώτον, ναι, είναι αυταπόδεικτο ότι η σφαίρα της οικονομίας είναι κεντρική στις καπιταλιστικές κοινωνίες. Όποιος πιστεύει το αντίθετο, έχει τόση επαφή με την πραγματικότητα όση και οι μεταμοντέρνοι διανοούμενοι του τίποτα. Εντούτοις, η σφαίρα της οικονομίας δεν έφερε πάντα τέτοια κεντρικότητα στην ανθρώπινη ιστορία, ενώ τίποτα δεν μας εγγυάται ότι θα φέρει τέτοια κεντρικότητα και στο μέλλον. Και δεν θα πρέπει να είναι κεντρική σε μία κοινωνία, που οργανώνεται στη βάση της αλληλεγγύης, της ισότητας και της ελευθερίας. Η αναγωγή των πάντων στις υλικές ανάγκες του ανθρώπου είναι όπλο των αφεντικών, δεν είναι όπλο των καταπιεζόμενων – εκμεταλλευόμενων. Είναι στο χέρι των ανθρώπων να αποτινάξουν τον ζυγό της καπιταλιστικής οικονομίας από πάνω τους και να καθορίσουν αυτοί όπως θέλουν τον κόσμο ανάλογα με τις ανάγκες αλλά και τις επιθυμίες τους. Και είναι περισσότερο ανάγκη σήμερα από ποτέ να το κάνουμε αυτό, που η παραδοχή της κεντρικότητας της οικονομίας από τις δύο βασικές αντιμαχόμενες παραδόσεις σκέψης (αστική επιστήμη, μαρξισμός) είναι μεταξύ των αιτίων της ανεξέλεγκτης καταστροφής του πλανήτη. Δεύτερον, ναι, ο σκοπός της αυτοδιαχείρισης της παραγωγής από τον κόσμο της εργασίας είναι σημαντικό πεδίο αγώνα στην πάλη ενάντια στον καπιταλισμό, δεδομένης της κεντρικότητας της σφαίρας της οικονομίας σε αυτόν. Ωστόσο, δεν είναι ούτε το μόνο πεδίο πάλης ούτε απαραίτητα το πιο σημαντικό σε κάθε ιστορική συγκυρία των κοινωνικών αγώνων. Πεδία πάλης στον κοινωνικό ανταγωνισμό απλώνονται όπου υπάρχουν σχέσεις κυριαρχίας. Κάθε αντίθετη πεποίθηση στη λογική της αναγωγής των πάντων στην οικονομία είναι απλώς ιδεολογία και υποσκάπτει τους κοινωνικούς αγώνες εκ των έσω. Τρίτον, το μόνο επαναστατικό υποκείμενο, που έχει υπάρξει ιστορικά και όχι στα μυαλά κάποιων διανοητών, είναι οι άνθρωποι που αποφασίζουν να αγωνιστούν συλλογικά για την κοινωνική απελευθέρωση και να πάρουν τα πράγματα στα χέρια τους. Το γεγονός αυτό αποτελεί και τον λόγο γιατί καμία πορεία της ανθρώπινης ιστορίας δεν είναι προδιαγεγραμμένη αλλά γιατί τα πάντα εξαρτώνται από μας και μόνο εμάς (όχι ως άτομα αλλά ως ανταγωνιστικό κοινωνικό κίνημα, ως κοινωνία στην τελική).

Απαντώντας σε πολλές από τις ασυμμετρίες της μονοπαραγοντικής ριζοσπαστικής σκέψης, αυτή η πολυπαραγοντική ροή σκέψης αλλάζει άρδην τα δεδομένα. Και έτσι φτάνουμε στο ζουμί αυτού εδώ του άρθρου. Ακόμη και αν δεχτούμε το σχήμα της ύπαρξης αντικειμενικών και υποκειμενικών συνθηκών για την συγκρότηση του κόσμου της εργασίας ως συλλογικού υποκειμένου δράσης στον κοινωνικό ανταγωνισμό (βλ. 3η παραδοχή), τότε και με βάση τα τελευταία που είπαμε πρέπει να δούμε ξανά το υποκειμενικό στοιχείο και πως το κατακτάμε. Εδώ έχουν σημασία δύο θεμελιώδεις παρατηρήσεις γύρω από τους αγώνες του κόσμου της εργασίας. Πρώτα μία παρατήρηση ιστορικού περιεχομένου. Από την εποχή των Άγγλων χαρτιστών μέχρι σήμερα τους πιο δυναμικούς και ελπιδοφόρους για τον σκοπό της εργατικής αυτοδιαχείρισης αγώνες τους έδωσε ο κόσμος της εργασίας, όταν ανάμεσα στους εργάτες υπήρχε πιο έντονο το στοιχείο της κοινότητας (σε επίπεδο γειτονιάς, εργοστασίου, χώρου δουλειάς κτλ). Φαίνεται δηλαδή ότι ιστορικά υπάρχει μία αναλογική σύνδεση μεταξύ του στοιχείου της κοινότητας ανάμεσα στους εργαζόμενους και της χειραφέτησης του κόσμου της εργασίας. Η δεύτερη παρατήρηση αφορά το τώρα. Το στοιχείο της κοινότητας χτυπιέται ανελέητα στις σύγχρονες κοινωνίες του ατομισμού και της γενικευμένης αλλοτρίωσης. Το χτύπημα όμως κάθε στοιχείου κοινότητας (υλικών πραγμάτων, αναγκών και επιθυμιών, αποφάσεων, συναισθημάτων, ζωής στην τελική) χτυπιέται περισσότερο στους χώρους δουλειάς. Δεν είναι μόνο ή τόσο η τρομοκρατία κράτους και αφεντικών στο σήμερα που ισοπεδώνει τους κοινωνικούς αγώνες των εργαζομένων (τέτοια ήταν ίσως μεγαλύτερη άλλες εποχές). Είναι η γενικευμένη αλλοτρίωση, που αναπαράγει η σύγχρονη καπιταλιστική μηχανή παραγωγής, η οποία περιορίζει την ικανότητα για μαζικούς κοινωνικούς αγώνες, πόσο μάλλον την προοπτική αυτοδιαχείρισης της παραγωγής.

Αν σκοπός μας παραμένει με συνέπεια η αυτοδιαχείριση της παραγωγής από αυτούς, που την κινούν, και από αυτούς, που την καταναλώνουν (περιεχόμενο), τότε αποτελούν μονόδρομο εκείνες οι πρακτικές πάλης και εκείνες οι δομές οργάνωσης, που συγκροτούν σχέσεις αλληλεγγύης, εμπιστοσύνης, κοινότητας ανάμεσα στους εργαζόμενους αλλά και μέσα στην κοινωνία (μορφή). Αυτό στο σήμερα μεταφράζεται σε πόλεμο ενάντια στην ιεραρχική οργάνωση των παραδοσιακών οργάνων του κόσμου της εργασίας και δημιουργία εκείνων των δομών που θα αποτελούν αντανάκλαση του μέλλοντός μας (πχ. αυτοδιαχειριζόμενα εργατικά κοινωνικά κέντρα σε κάθε πόλη κόντρα σε κράτος και αφεντικά). Αλλά και κάθε κοινωνικός αγώνας ενάντια στην κυριαρχία, εφόσον ενισχύει χαρακτηριστικά κοινότητας στην κοινωνία, δεν μπορεί παρά να ενισχύει και την κοινότητα του κόσμου της εργασίας. Το στοιχείο της κοινότητας είναι το αρχιμήδειο σημείο, στο οποίο πρέπει να στοχεύει η μορφή των αγώνων μας. Αυτό το συμπέρασμα δεν μπορεί παρά να εκτοπίζει τους εργατικούς αγώνες από κάποια δήθεν κεντρική θέση στον κοινωνικό ανταγωνισμό και να τους βάζει εκεί που θα έπρεπε να είναι στη δράση και στο λόγο ενός συλλογικού υποκειμένου που αναλαμβάνει να αλλάξει τον κόσμο.

Advertisements

5 Σχόλια to “Εργασία & Κοινότητα”

  1. Στη συνεργασία του ΣΕΒ για τη στήριξη της απασχόλησης προσβλέπει το Υπουργείο Εργασίας | Διαιτες Says:

    […] Εργασία & Κοινότητα « in_love_with_life […]

  2. Εργασία & Κοινότητα | News.kozaninet.gr Says:

    […] https://inlovewithlife.wordpress.com/2010/09/30/work_community/#more-1429 […]

  3. imwrong Says:

    καλά τα λες. Ο από πάνω γιατί σ’ αναδημοσιεύει; Τίποτα δεν κατάλαβε…

  4. Greek Rider Says:

    «Όποιος πιστεύει το αντίθετο, έχει τόση επαφή με την πραγματικότητα όση και οι μεταμοντέρνοι διανοούμενοι του τίποτα.»

    Δεν θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο. Βασικά εγώ θα έλεγα ότι ο κεντρικός ρόλος της οικονομίας επιβάλλεται από την βιολογία μας, κάθε μέρα πρέπει να τρεφόμαστε…

  5. inlovewithlife Says:

    GR, η σφαίρα της οικονομίας είναι σημαντική στο μέτρο που είναι απαραίτητη για την ύπαρξη της ζωής, όπως γράφεις, αλλά και για την εξασφάλιση ενός βασικού βιοτικού επιπέδου. Στον καπιταλισμό παίζει κεντρικό ρόλο για τον κοινωνικό ανταγωνισμό. Δεν είναι όμως διαχρονικά κεντρική για τις κοινωνίες. Αυτό λέω στο άρθρο μου.

    Και πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας ότι οι ιδέες βρίσκονται σε σχέση αλληλεπίδρασης με τον κόσμο. Αν όλοι θεωρούμε ότι η οικονομία είναι διαχρονικά κεντρική για τις κοινωνίες, μπορεί να πιστεύουμε σε μία ιδεολογία, σε ένα ψέμα, αλλά όμως κινούμαστε στην κατεύθυνση να αναπαράγουμε τον καπιταλισμό.

    Από την άλλη υπάρχει η θέση ότι η οικονομία δεν φέρει κάποια ιδιαίτερα σημασία για τον κοινωνικό ανταγωνισμό ως σφαίρα κοινωνικής δραστηριότητας, γιατί σε μία ιδεατή κοινωνία θα απορροφηθεί από τη σφαίρα της πολιτικής. Με δυο λόγια όλα ως δια μαγείας θα υπόκεινται στην ελεύθερη συνένωση των ανθρώπων. Με δυο λόγια τη λειτουργία της καπιταλιστικής αγοράς ή του κεντρικού σχεδιασμού θα την παίζουν οι δημοτικές/λαϊκές/δεν ξέρω γω τι των ανθρώπων. Αυτή η λογική δεν λειτούργησε μέχρι σήμερα και έκανε τρελή ζημιά στα κινήματα.

    Αλλά και ένα πιο σημαντικό έλλειμα αυτής της θέσης. Κάθε κοινωνικός αγώνας, από μία απόλυση εργαζομένου μέχρι τους οικολογικούς αγώνες και τους πόρους των κινημάτων, εμπλέκει τη σφαίρα της οικονομίας. Αυτή κυριαρχείται από τον καπιταλισμό και τις δομές του και όχι από δομές που βασιζονται σε ελεύθερη και χωρίς εκμετάλλευση συνένωση ανθρώπων. Εδώ λοιπόν αδυνατούμε να δίνουμε πειστικές απαντήσεις, στις οποίες να πατάμε και να δυναμώνουμε.

    Υπάρχει η μέση προσέγγιση και αυτή ακολουθώ στο άρθρο μου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: