Αντιπροσώπευση ≠ Δημοκρατία

by

εκλογές

Όπως σε κάθε κεντρική εκλογική διαδικασία του πολιτικού συστήματος, έτσι και σε αυτές τις εκλογές, και μάλιστα ειδικώς σε αυτές τις εκλογές, δραστηριοποιούμαστε ανοιχτά μέσα στην κοινωνία και καλούμε όλους απερίφραστα να τις μποϋκοτάρουν με άκυρο ή αποχή. Πάμε όμως παραπέρα συνδυάζοντας απερίσπαστα την αποχή από τις εκλογές με την καθημερινή συμμετοχή στα κοινωνικά κινήματα και τους κοινωνικούς αγώνες. Η θέση της αποχής από την εκλογική διαδικασία δια της καθημερινής πολιτικής συμμετοχής, μία θέση βαθιά πολιτική, έχει χτυπηθεί λυσσαλέα από όσες δυνάμεις αποζητούν ρόλους αντιπροσώπευσης. Στο παρόν κείμενο θα αποδομήσουμε μερικά από τα κριτικά επιχειρήματα, που έχουν ασκηθεί, σε μία προσπάθεια να δείξουμε ότι οι αγώνες για την κοινωνική απελευθέρωση μπορεί να έχουν μέλλον και πρόταση αποκλειστικά και μόνο μέσα από την ανατροπή της κυρίαρχης πολιτικής πρότασης και των αντιπροσωπευτικών θεσμών, στους οποίους αυτή στηρίζεται :

Δημοκρατία = Αντιπροσώπευση.
Τα σύγχρονα πολιτικά συστήματα στηρίζονται εξ ολοκλήρου στην λειτουργία της αντιπροσώπευσης. Προκειμένου να στηριχθεί η κοινωνική τους νομιμοποίηση και να θεωρηθούν στη συνείδηση του κόσμου ως δημοκρατικά, πολύ μελάνι έχει χυθεί στο ότι δημοκρατία και αντιπροσώπευση ταυτίζονται. Έτσι, όποιος δεν συμμετέχει στην κεντρική διαδικασία των εκλογών, δεν είναι «δημοκράτης» αλλά το αντίθετο. Η ιστορία των δύο αυτών εννοιών δείχνει ότι κάθε άλλο παρά ταυτίζονται μεταξύ τους. Η δημοκρατία γεννήθηκε στην αρχαία Αθήνα κατόπιν κοινωνικών αγώνων ενάντια στο παλαιότερο ολιγαρχικό της σύστημα και είχε ως κυρίαρχη τη λογική μη ύπαρξης διαχωρισμένων θεσμών πολιτικής εξουσίας από την κοινωνία. Η αντιπροσώπευση γεννήθηκε στην Αγγλία του μεσαίωνα ως παραχώρηση από τον Βασιλιά πολιτικών προνομίων προς την αριστοκρατία της εποχής. Τα αριστοκρατικά στοιχεία των σύγχρονων θεσμών αντιπροσώπευσης επιβιώνουν στον έναν ή στον άλλο βαθμό ως σήμερα με τις πολιτικές ελίτ να ανακυκλώνονται μέσα στον χρόνο και τους πολίτες – καταναλωτές των δυτικών κρατών να ομοιάζουν όλο και περισσότερο με παθητικούς υπηκόους. Εμείς δεν οφείλουμε σε τίποτα να συμμορφωθούμε με την επανανοηματοδότηση της λέξης «δημοκρατία» από την κυριαρχία αλλά να αναδείξουμε το στοιχείο του άμεσου και το στοιχείο της ισότιμης συμμετοχής που κουβαλά η μνήμη των κοινωνικών αγώνων γι’ αυτή. Οι εκλογές δεν αποτελούν δημοκρατική αλλά αντιπροσωπευτική διαδικασία και κάθε άνθρωπος, που πιστεύει σε δημοκρατικά εξισωτικά προτάγματα οφείλει να απέχει από αυτές.

Η αποχή έχει χαρακτήρα αρνητικό.
Μία ισχυρή κριτική που ασκείται στο σύνθημα ΑΚΥΡΟ – ΑΠΟΧΗ είναι το ότι αυτό καλεί σε μία αρνητική στάση. Αντιθέτως, σύμφωνα με την ίδια άποψη η συμμετοχή στις εκλογές είναι κάτι εκ φύσεως θετικό. Στην πράξη το ανάποδο συμβαίνει. Η συμμετοχή στις εκλογές είναι μία καθαρά αρνητική πράξη. Με αυτή ο ψηφοφόρος απεμπολεί την ιδιότητα του πολίτη με την ριζική της έννοια και την εκχωρεί στον εκλεγμένο του αντιπρόσωπο. Έτσι, νομιμοποιεί την μη συμμετοχή του στα κέντρα οποιωνδήποτε πολιτικών αποφάσεων, τα οποία μονοπωλούνται από εκλεγμένους αντιπροσώπους. Τα αποτελέσματα της συμμετοχής στις εκλογές είναι έκδηλα στους κοινωνικούς αγώνες. Είναι ενδεικτικό ότι τόσο πριν όσο και αρκετό χρόνο μετά τις εκλογές οι κοινωνικοί αγώνες καταλαγιάζουν ακόμη και από υποκείμενα που συμμετέχουν σε αυτούς, πόσο μάλλον από τον πολύ κόσμο. Από την άλλη η θέση της αποχής στις εκλογές και της καθημερινής συμμετοχής στους κοινωνικούς αγώνες είναι μία θέση καθαρά θετική, που δεν στηρίζεται στον εύκολο δρόμο της εκχώρησης από την πλευρά του πολίτη των ευθυνών, που αυτός έχει για συμμετοχή στα κοινά, αλλά στον δύσκολο, πλην όμως αξιοπρεπή, δρόμο της συνεπούς συμμετοχής και της σύγκρουσης με την εξουσία. Αν λοιπόν υπάρχει κάτι αρνητικό στην όλη ιστορία, αυτό βρίσκεται εξ ολοκλήρου στις συνέπειες αφενός της παθητικοποίησης και αφετέρου του ολιγαρχικού χαρακτήρα, που έχουν οι κεντρικές εκλογικές διαδικασίες στην πολιτική ζωή.

Η αποχή είναι αδιέξοδη.
Το πιο ισχυρό επιχείρημα, που εκφέρεται κατά της λογικής της «αποχής δια της συμμετοχής», είναι το ότι αυτή είναι αδιέξοδη. Οι απέχοντες δεν μπορούν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα μίας κεντρικής κοινωνικοπολιτικής διαδικασίας του συστήματος εξουσίας, που αναμφίβολα είναι οι εκλογές, τα οποία όμως αποτελέσματα έχουν σοβαρές συνέπειες στις ζωές τους. Τελικά, με τη στάση τους αυτή όσοι απέχουν μπαίνουν οικειοθελώς στο περιθώριο της κοινωνίας. Το επιχείρημα αυτό δεν είναι τυχαίο ότι εκφέρεται από όσους αντιμετωπίζουν την ιστορία της ανθρωπότητας ως ιστορία των μεγάλων ανδρών, των αυτοκρατοριών και των ιμπεριαλιστικών κρατών αλλά και την πολιτική ως σύγκρουση μεταξύ προσώπων – ηγετών. Η ανθρώπινη όμως ιστορία αλλά και η πολιτική ήταν πάντα συγκρουσιακή με υποκείμενα σύγκρουσης όχι πρόσωπα αλλά κοινωνικές ομάδες. Η δική μας ανάγνωση της ιστορίας και της κεντρικής πολιτικής γίνεται υπό το πρίσμα του κοινωνικού ανταγωνισμού, με τα κοινωνικά κινήματα των καταπιεζόμενων – εκμεταλλευόμενων να αποτελούν τα υποκείμενα της κοινωνικής αλλαγής στην πάλη κατά του κράτους και των προνομιούχων κοινωνικών ομάδων. Αυτά που διαδραματίζονται στην κεντρική πολιτική σκηνή κάθε χώρας αλλά και παγκοσμίως αποτελούν αντανάκλαση όχι ικανοτήτων κάποιων προσώπων – ηγετών, που κάνουν την διαφορά, αλλά της προέλασης ή της οπισθοχώρησης των προοδευτικών κοινωνικών κινημάτων απέναντι στην κυριαρχία. Και τέτοια κινήματα δεν χτίζονται ούτε με εκλογές ούτε με άλλες διαδικασίες, που ενέχουν αντιπροσώπευση, αλλά μόνο με συμμετοχή. Αν θέλουμε να αλλάξουμε τους συσχετισμούς υπέρ μας, αυτό δεν θα γίνει από τα πάνω αλλά από τα κάτω, δημιουργώντας συλλογικά τα κοινωνικά κινήματα του παρόντος και του μέλλοντός μας. Αυτή είναι η μόνη διέξοδος.

Παντού στον κόσμο τα αντιπροσωπευτικά πολιτικά συστήματα διέρχονται κρίση, η οποία δεν μπορεί απλώς και μόνο να αναχθεί στην καπιταλιστική οικονομική κρίση αλλά κυρίως θα πρέπει να αναζητηθεί στην πάλη των ανθρώπων ενάντια στην ετερονομία των ζωών τους. Η κοινωνική συναίνεση για τα συστήματα αυτά έχει πλέον μετατραπεί στην χειρότερη σε κοινωνική ανοχή και στην καλύτερη σε κοινωνική αντίσταση, αναιρώντας σε μεγάλο βαθμό τη νομιμοποίησή τους. Τα ανταγωνιστικά κοινωνικά κινήματα έχουν τη συντακτική δυνατότητα να δημιουργήσουν και ήδη δημιουργούν κοινωνικές δομές, αρχικά στο μικρό – και σταδιακά στο μακροκοινωνικό επίπεδο, για ουσιαστικά αυτόνομες κοινωνίες. Και τέτοιες δομές δεν μπορούν παρά να συγκροτούνται αντιθετικά με όλους ανεξαιρέτως τους θεσμούς της αντιπροσώπευσης και τους επίδοξους διαχειριστές τους.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: