Τα Τρολ της Διανοητικής Ιδιοκτησίας

by

copyright trolls

Στην εποχή του διαδικτύου και της ασύρματης επικοινωνίας ο θεσμός της διανοητικής ιδιοκτησίας μπαίνει σε δοκιμασία. Όντας διαμορφωμένη ιστορικά ως σύστημα κανόνων για τη ρύθμιση των σχέσεων διανοητικής παραγωγής και των τεχνολογικών υποδομών της βιομηχανικής καπιταλιστικής κοινωνίας, η δρακόντεια και δίχως προσαρμογές εφαρμογή της διανοητικής ιδιοκτησίας στις νέες συνθήκες δεν γεννά μόνο καταπίεση και καταστολή αλλά και φαινόμενα, που μπλοκάρουν την παραγωγική διαδικασία του ίδιου του καπιταλισμού.

Ένα από αυτά είναι η εμφάνιση κερδοσκοπικών εταιρειών, που αγοράζουν ιδιωτικά δικαιώματα (πατέντες, copyright) σε πνευματικά έργα και κατόπιν λειτουργούν ως εισπρακτικοί μηχανισμοί, ζητώντας δικαστικώς τεράστιες αποζημιώσεις και τέλη χρήσης από νομικά πρόσωπα και ιδιώτες, που τυχόν κάνουν χρήση αυτών. Τέτοιες εταιρείες αποκαλούνται υποτιμητικά ως τρολ πατεντών και copyright, γιατί δεν παράγουν στην πραγματικότητα τίποτα, παρά ζουν παρασιτικά σε βάρος της πραγματικής οικονομίας, πατώντας πάνω στις εκτεταμένες ιδιωτικές εξουσίες που τους παρέχουν οι διεθνείς και εθνικές νομοθεσίες. Ομοιάζουν έτσι με το διεθνές χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο του «καζίνο» καπιταλισμού και τα τεράστια καιροσκοπικά hedge funds, που λειτουργούν στη βάση μίας χωρίς όρια κερδοσκοπίας στον λιγότερο δυνατό χρόνο. Ενδεικτική είναι η πρόσφατη περίπτωση της αμερικανικής εταιρείας Righthaven LLC, η οποία, αφού αγόρασε τα δικαιώματα δημοσιογραφικών άρθρων από τοπική εφημερίδα του Λας Βέγκας, κατέθεσε 107 αγωγές κατά μπλόγκερς και διαχειριστών ιστοσελίδων, ζητώντας μεγάλα ποσά αποζημίωσης. Πιο σοβαρή ήταν η περίπτωση της επίσης αμερικανικής εταιρείας SCO Group, η οποία αποπειράθηκε τη δεκαετία του ’90 να καταστρέψει την ανάπτυξη του λειτουργικού συστήματος ελεύθερου λογισμικού Linux, απαιτώντας και με δικαστικούς αγώνες τέλη χρήσης από περισσότερες από 1.500 εταιρείες που το χρησιμοποιούσαν. Τα μεγαλύτερα βέβαια copyright τρολς είναι οι σύνδεσμοι της αμερικανικής βιομηχανίας διασκέδασης των ΗΠΑ RIAA και MPAA, που έχουν ενάγει χιλιάδες απλούς χρήστες του διαδικτύου για παραβάσεις της νομοθεσίας πνευματικής ιδιοκτησίας, απαιτώντας εξοντωτικές αποζημιώσεις μέχρι και εκατοντάδων χιλιάδων δολαρίων.

Αν όμως τα τρολ του copyright λειτουργούν κατά βάση κατασταλτικά για ευρέως διαδεδομένες κοινωνικές πρακτικές, που θεωρούνται αυτονόητες στα νέα μέσα επικοινωνίας, τα τρολ των πατεντών απειλούν την ίδια την εύρυθμη λειτουργία της καπιταλιστικής παραγωγής στους πιο προηγμένους τεχνολογικά κλάδους της οικονομίας. Εξαιτίας του ότι η πατέντα ως θεσμός ιδιωτικοποίησης της επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου έχει ευρύτατα αποτελέσματα αποκλεισμού, καθώς περιφράσσει την ίδια την επιστημονική, τεχνολογική ή εμπορική ιδέα ανεξαρτήτως του τρόπου υλοποίησής της, καθώς και του ότι τα έξοδα δικαστικών αγώνων στις ΗΠΑ φτάνουν τα 2.5 εκατ $, ιδιωτικές εταιρείες που σωρεύουν ισχυρά πορτοφόλια πατεντών έχουν τη δυνατότητα να εκβιάζουν και να εξουθενώνουν λιγότερο ισχυρούς ανταγωνιστές τους με μόνη την απειλή δικαστικών αγώνων, οδηγώντας τελικά σε επιβράδυνση ή και ανάσχεση της επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου σε συνθήκες καπιταλισμού. Ενδεικτικά, μολονότι τελικά οι πατέντες της ακυρώθηκαν μεταγενέστερα δικαστικώς, με μόνη τη διατύπωση απειλών με βάση υποτιθέμενες πατέντες της πάνω το λογισμικό πρότυπο JPEG η αμερικανική εταιρεία Forgent Networks εισέπραξε παραπάνω από 100 εκατ. $ σε τέλη χρήσης κατά το διάστημα 2002–2006. Αλλά και στους κλάδους της υψηλής τεχνολογίας τεράστιες πολυεθνικές σωρεύουν πατέντες, αγοράζοντάς τες ή συγχωνεύοντας μικρότερες εταιρείες, προκειμένου να εξαφανίζουν δια της πίεσης λιγότερο ισχυρούς παίκτες της αγοράς, οδηγώντας σε ολιγοπωλιακά αποτελέσματα. Γενικότερα, με την χρήση του θεσμού της πατέντας κάθε επιστημονική ή τεχνολογική γνώση αποκτά τον χαρακτήρα του εμπορεύματος, το οποίο μπορεί να μεταβιβαστεί έναντι οικονομικού αντιτίμου στη σχετική αγορά. Με αυτό τον τρόπο οι περιφράξεις στη γνώση επεκτείνονται επικίνδυνα, καταλαμβάνοντας και την πανεπιστημιακή έρευνα, αφού τα πανεπιστημιακά ιδρύματα είναι αναγκασμένα να μεταβιβάζουν σε εταιρείες τα επιτεύγματα των κοινοτήτων τους, είτε επειδή εξαρχής χρηματοδοτούνται από αυτές είτε επειδή χρειάζονται πρόσθετους οικονομικούς πόρους, για να επιβιώσουν.

Είναι φανερό από τα παραπάνω ότι ο καπιταλισμός περνά σε μία εκφυλιστική φάση, όπου οι σχέσεις που εγκαθιδρύει πλέον λειτουργούν ανασχετικά για τις παραγωγικές κοινωνικές δυνάμεις. Η όλο και μεγαλύτερη περίφραξη της πληροφορίας, της γνώσης και του πολιτισμού με ιδιωτικά δικαιώματα δεν επιφέρει έκρηξη της παραγωγικότητας, όπως ευαγγελίζονται οι οπαδοί της διανοητικής ιδιοκτησίας, αλλά την καταπιέζει. Περαιτέρω, το ξεπέρασμα του καπιταλισμού στην πνευματική παραγωγή και διανομή γίνεται ακόμη πιο ορατό από φαινόμενα αντίστασης και δημιουργίας, που γενιούνται στα νέα μέσα επικοινωνίας. Έτσι, στους πιο προηγμένους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας εμφανίζονται νέες μορφές διανοητικής παραγωγής, που βασίζονται σε σχέσεις ελεύθερης συνεργασίας και δημοκρατικής διαχείρισης ανάμεσα στους πνευματικούς δημιουργούς, τα προϊόντα των οποίων υπερτερούν από όλες τις απόψεις αυτών της καπιταλιστικής μηχανής (πχ. wikipedia, ελεύθερο λογισμικό). Όλο και περισσότεροι εργάτες του πνεύματος επιλέγουν να δημιουργούν πληροφορία, γνώση και πολιτισμό εκτός των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής και να την αποδίδουν ελεύθερη από ιδιωτικά δικαιώματα απευθείας στις κοινωνίες, διευρύνοντας τον πλούτο των κοινών αγαθών. Μέσα από τα σύγχρονα δίκτυα επικοινωνίας ένα έμπρακτο κύμα αμφισβήτησης των ιδιωτικών δικαιωμάτων στη γνώση και τον πολιτισμό, που συχνά το ονομάζουν υποτιμητικά πειρατεία, οδηγεί στη γενικευμένη από – εμπορευματικοποίηση των περιφραγμένων πνευματικών έργων και στη de facto αχρησία των νόμων της διανοητικής ιδιοκτησίας.

Απέναντι σε όλα αυτά κράτη και κεφάλαιο ενισχύουν τους ήδη ιστορικά ξεπερασμένους και κοινωνικά χρεωκοπημένους θεσμούς της διανοητικής ιδιοκτησίας και φέρνουν σοβαρά προσκόμματα στις αναδυόμενες μορφές παραγωγής και διανομής πνευματικών έργων. Από την άλλη ακολουθείται μία επικοινωνιακή εκστρατεία για τη δαιμονοποίηση και την περιθωριοποίηση της κοινωνικής χρήσης της τεχνολογίας, που δεν κινείται γύρω από το πεδίο της εμπορευματικής παραγωγής. Παρατηρείται έτσι μία παγκόσμια τάση διεύρυνσης των ιδιωτικών δικαιωμάτων στην πληροφορία, τη γνώση και τον πολιτισμό (βλ. Σύμβαση TRIPs του ΠΟΕ, Συμβάσεις WCT και WPPT του ΠΟΔΙ, υπό ψήφιση Σύμβαση ACTA κτλ) και μία συντονισμένη προσπάθεια δρακόντειας επιβολής τους μέσα από την έξαρση της καταστολής των χρηστών του διαδικτύου (Νόμος DMCA των ΗΠΑ, νόμοι των τριών σταδίων σε Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο κτλ). Εσχάτως, από τις εταιρείες, που έχουν την ιδιοκτησία των υλικοτεχνικών υποδομών των νέων μέσων, γίνονται προσπάθειες για την αλλαγή της αρχιτεκτονικής του διαδικτύου, ώστε να ευνοείται η εμπορευματικοποίηση και ο κοινωνικός έλεγχος (βλ. συζητήσεις γύρω από την καταστρατήγηση της αρχής της δικτυακής ουδετερότητας).

Ο θεσμός της διανοητικής ιδιοκτησίας υποτίθεται ότι υφίσταται για την δημιουργία οικονομικών κινήτρων στους πνευματικούς δημιουργούς, ώστε να παράγουν γνώση και πολιτισμό. Άσχετα από το αν μία τέτοια δικαιολόγηση ευσταθούσε στο παρελθόν, σήμερα ακόμη και αυτή η αιτιολόγηση του θεσμού από τους οπαδούς του είναι εξαιρετικά αμφίβολη, αφού δεν καταπιέζει τις νέες μορφές συνεργατικής δημιουργίας αλλά λειτουργεί ανασχετικά στην ίδια την καπιταλιστική οικονομία. Η συνεχιζόμενη απόπειρα όλο και μεγαλύτερης διεύρυνσης και επιβολής των ιδιωτικών δικαιωμάτων στην ψηφιακή εποχή το μόνο που μπορεί πλέον να προσφέρει είναι εταιρείες – τρολ, που κανιβαλίζουν την επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο, και παγκόσμια τεχνητά εμπορικά ολιγοπώλια στη γνώση και τον πολιτισμό. Απέναντι σε αυτό το καθεστώς ανελευθερίας και συντήρησης έχουμε κάθε λόγο να υψώνουμε τα δικά μας τείχη της συνεργατικής δημιουργίας και της ενίσχυσης των αντικαπιταλιστικών κοινών. Το μόνο που έχουμε να χάσουμε είναι τις ψηφιακές αλλά και πολύ πραγματικές μας αλυσίδες.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: